चण्डीगढ

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
(चण्डिगढ बाट पठाईएको)
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
चण्डीगढ
—  सहर
केन्द्र शासित प्रदेश
  —
धरोहर
उपनाम(हरू): सुन्दर सहर
चण्डीगढ is located in India
चण्डीगढ
चण्डीगढ
निर्देशाङ्क: ३०°४५′उत्तर ७६°४७′पूर्व / ३०.७५° उत्तर ७६.७८° पूर्व / 30.75; 76.78निर्देशाङ्क: ३०°४५′उत्तर ७६°४७′पूर्व / ३०.७५° उत्तर ७६.७८° पूर्व / 30.75; 76.78
देश भारत
क्षेत्र उत्तर भारत
केन्द्र शासित प्रदेश/सहर चण्डीगढ
स्थापना १ नोभेम्बर १९६६
सरकार चण्डीगढ
क्षेत्रफल
 - सहर
केन्द्र शासित प्रदेश
११४ किमी (४४ वर्ग मी)
क्षेत्र क्रम ३३
अवनति ३५० मि (१,१४८ फिट)
जनसङ्ख्या
 - सहर
केन्द्र शासित प्रदेश
१०५४६८६
 - स्तर २९औ
 जनघनत्व ९,२५१.६/किमी (२३,९६१.६/वर्ग मी)
 - महानगरीय क्षेत्र[१] ९६०७८७
  [२]
भाषा
 - आधिकारिक[३] अङ्ग्रेजी,[४] हिन्दी भाषा, पञ्जाब
समय क्षेत्र भारतीय मानक समय (युटिसी+५:३०)
पिन १६०xxx
टेलिफोन कोड ९१-१७२-XXX XXXX
आइएसओ ३१६६ कोड IN-CH
गाडी दर्ता CH-01 देखि CH-04
एचडीआई
०.८९२
एचडीआई श्रेणी ज्यादै उच्च
साक्षरता ८१.९
वेबसाइट chandigarh.nic.in
चण्डीगढ सहरले चण्डीगढ केन्द्र शासित प्रदेशको पुरै क्षेत्र ओगटेको छ

चण्डीगढ, (पंजाबी: ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ) भारतको एउटा केन्द्र शासित प्रदेश हो, जुन दुई भारतको राज्य, पञ्जाबहरियाणाको राजधानी पनि हो । यसको नामको अर्थ हो चण्डीको किला । यो हिन्दू देवी दुर्गाको एउटा रूप चण्डिका वा चण्डीको एउटा प्रसिद्ध मन्दिरको कारण राखिएको हो । यो मन्दिर अझै पनि यस सहरमा अवस्थित छ ।[५] यस सहरलाई सिटी अफ ब्यूटीफुल पनि भनिने गरिन्छ । चण्डीगढ राजधानी क्षेत्रमा मोहाली, पन्चकुलाजीरकपुर आउछन्, जसको सन् २००१ को जनगणना अनुसार जनसंख्या ११,६५,१११ (१ करोड १६ लाख) रहेको छ । भारतको लोकसभामा प्रतिनिधित्व गर्नका लागि एउटा सिट आरक्षित गरिएको छ । वर्तमान सोह्रौ लोकसभामा भारतीय जनता पार्टीको श्रीमति किरण खेर यहाँबाट सांसद छानिएकी छिन् ।[६]


अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा सहरी योजनाबद्धता र वास्तु-स्थापत्यको लागि प्रसिद्ध यस सहर आधुनिक भारतको प्रथम योजनाबद्ध सहर हो ।[७] चण्डीगढ सहरको मुख्य वास्तुकार फ्रान्सेली वास्तुकार ली कार्बूजियर हुन् । यस सहरलाई भारतको समृद्ध राज्यहरू र संघ शसित प्रदेसहरूको सूचीमा अग्रणी नाम आउछ, जसको प्रति व्यक्ति आय ९९,२६२ रु (वर्तमान मूल्य अनुसार) तथा स्थिर मूल्य अनुसार ७०,३६१ (२००६-०७) रु रहेको छ ।[८]

इतिहास[सम्पादन गर्ने]

सहरको वाहिरी क्षेत्रमा स्थित एउटा हिन्दू मन्दिर

ब्रिटिश भारतको विभाजन पछि सन् १९४७ मा पञ्जाब राज्यलाई भारत र पाकिस्तान गरेर दुई भागमा बाँडिएको थियो । यस संगै राज्यको पुरानो राजधानी लाहोर पाकिस्तानको भागमा सरेर गएको थियो । अब भारतीय पञ्जाबलाई एउटा नयाँ राजधानीको आवश्यकता देखियो । पूर्व स्थित सहरहरूलाई राजधानीमा रुपान्तरित गर्नमा धेरै कठिनाई भएको थियो जसको फलस्वरूप एउटा नयाँ योजनाबद्ध राजधानी सहरको निर्णय गरियो तथा सन् १९५२ मा यस सहरलाई निर्माण गर्ने धोको गरियो ।[९]

भूगोल तथा जलवायु[सम्पादन गर्ने]

चण्डीगढ हिमालयको शिवालिक पर्वतमालाको तराईमा भारत को उत्तर-पश्चिम मा अस्थित छ। शहरको क्षेत्रफल ४४ बर्ग मिल रहेको छ। यसको पूर्वमा हरियाणा, उत्तर, पश्चिम तथा दक्षिणमा पञ्जाब रहेको छ ।

चण्डीगढ
Climate chart (explanation)
J F M A M J J A S O N D
 
 
33
 
20
6
 
 
39
 
23
8
 
 
30
 
28
13
 
 
9
 
35
19
 
 
28
 
38
23
 
 
145
 
39
25
 
 
280
 
34
24
 
 
308
 
33
23
 
 
133
 
33
22
 
 
22
 
32
17
 
 
9
 
27
11
 
 
22
 
22
7
average max. and min. temperatures in °C
precipitation totals in mm
source: World Weather Information Service

आर्थिक अवस्था[सम्पादन गर्ने]


भूगोल[सम्पादन गर्ने]

खेलकुद[सम्पादन गर्ने]

चित्र दीर्घा[सम्पादन गर्ने]


सन्दर्भ सामाग्री[सम्पादन गर्ने]

  1. "Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above", Office of the Registrar General & Census Commissioner, India, अभिगमन मिति २६ मार्च २०१२ 
  2. "http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/prov_results_paper2_indiavol2.html", Office of the Registrar General & Census Commissioner, India, अभिगमन मिति २६ मार्च २०१२ 
  3. "Report of the Commissioner for linguistic minorities: 47th report (July 2008 to June 2010)", Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India, पृ: 122–126, अभिगमन मिति १६ फेब्रुअरी २०१२ 
  4. "Government of India official source on languages", Government of India, अभिगमन मिति १४ जुन २०१४ 
  5. आधिकारिक सरकारी वेवसाइट
  6. भारतीय चुनाव आयोगको अधिसूचना, नयाँ दिल्ली
  7. भारतको व्यवसाय पोर्टल
  8. [१]
  9. http://chandigarh.nic.in/knowchd_general.htm

वाह्य लिङ्कहरू[सम्पादन गर्ने]

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]