चण्डीगढ

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
(चण्डिगढ बाट पठाईएको)
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
चण्डीगढ
—  सहर
केन्द्र शासित प्रदेश
  —
धरोहर
उपनाम(हरू): सुन्दर सहर
चण्डीगढ is located in India
चण्डीगढ
चण्डीगढ
निर्देशाङ्क: ३०°४५′उत्तर ७६°४७′पूर्व / ३०.७५° उत्तर ७६.७८° पूर्व / 30.75; 76.78निर्देशाङ्क: ३०°४५′उत्तर ७६°४७′पूर्व / ३०.७५° उत्तर ७६.७८° पूर्व / 30.75; 76.78
देश भारत
क्षेत्र उत्तर भारत
केन्द्र शासित प्रदेश/सहर चण्डीगढ
स्थापना १ नोभेम्बर १९६६
सरकार चण्डीगढ
क्षेत्रफल
 - सहर
केन्द्र शासित प्रदेश
११४ किमी (४४ वर्ग मी)
क्षेत्र क्रम ३३
अवनति ३५० मी (१,१४८ फिट)
जनसङ्ख्या
 - सहर
केन्द्र शासित प्रदेश
१०५४६८६
 - स्तर २९औ
 - जनघनत्व ९,२५१.६/किमी (२३,९६१.६/वर्ग मी)
 - महानगरीय क्षेत्र[१] ९६०७८७
  [२]
भाषा
 - आधिकारिक[३] अङ्ग्रेजी,[४] हिन्दी भाषा, पञ्जाब
समय क्षेत्र भारतीय मानक समय (युटिसी+५:३०)
पिन १६०xxx
टेलिफोन कोड ९१-१७२-XXX XXXX
आइएसओ ३१६६ कोड IN-CH
गाडी दर्ता CH-01 देखि CH-04
एचडीआई
०.८९२
एचडीआई श्रेणी ज्यादै उच्च
साक्षरता ८१.९
वेबसाइट chandigarh.nic.in
चण्डीगढ सहरले चण्डीगढ केन्द्र शासित प्रदेशको पुरै क्षेत्र ओगटेको छ

चण्डीगढ, (पंजाबी: ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ) भारतको एउटा केन्द्र शासित प्रदेश हो, जुन दुई भारतको राज्य, पञ्जाबहरियाणाको राजधानी पनि हो । यसको नामको अर्थ हो चण्डीको किला । यो हिन्दू देवी दुर्गाको एउटा रूप चण्डिका वा चण्डीको एउटा प्रसिद्ध मन्दिरको कारण राखिएको हो । यो मन्दिर अझै पनि यस सहरमा अवस्थित छ ।[५] यस सहरलाई सिटी अफ ब्यूटीफुल पनि भनिने गरिन्छ । चण्डीगढ राजधानी क्षेत्रमा मोहाली, पन्चकुलाजीरकपुर आउछन्, जसको सन् २००१ को जनगणना अनुसार जनसंख्या ११,६५,१११ (१ करोड १६ लाख) रहेको छ । भारतको लोकसभामा प्रतिनिधित्व गर्नका लागि एउटा सिट आरक्षित गरिएको छ । वर्तमान सोह्रौ लोकसभामा भारतीय जनता पार्टीको श्रीमति किरण खेर यहाँबाट सांसद छानिएकी छिन् ।[६]


अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा सहरी योजनाबद्धता र वास्तु-स्थापत्यको लागि प्रसिद्ध यस सहर आधुनिक भारतको प्रथम योजनाबद्ध सहर हो ।[७] चण्डीगढ सहरको मुख्य वास्तुकार फ्रान्सेली वास्तुकार ली कार्बूजियर हुन् । यस सहरलाई भारतको समृद्ध राज्यहरू र संघ शसित प्रदेसहरूको सूचीमा अग्रणी नाम आउछ, जसको प्रति व्यक्ति आय ९९,२६२ रु (वर्तमान मूल्य अनुसार) तथा स्थिर मूल्य अनुसार ७०,३६१ (२००६-०७) रु रहेको छ ।[८]

इतिहास[सम्पादन गर्ने]

सहरको वाहिरी क्षेत्रमा स्थित एउटा हिन्दू मन्दिर

ब्रिटिश भारतको विभाजन पछि सन् १९४७ मा पञ्जाब राज्यलाई भारत र पाकिस्तान गरेर दुई भागमा बाँडिएको थियो । यस संगै राज्यको पुरानो राजधानी लाहोर पाकिस्तानको भागमा सरेर गएको थियो । अब भारतीय पञ्जाबलाई एउटा नयाँ राजधानीको आवश्यकता देखियो । पूर्व स्थित सहरहरूलाई राजधानीमा रुपान्तरित गर्नमा धेरै कठिनाई भएको थियो जसको फलस्वरूप एउटा नयाँ योजनाबद्ध राजधानी सहरको निर्णय गरियो तथा सन् १९५२ मा यस सहरलाई निर्माण गर्ने धोको गरियो ।[९]

भूगोल तथा जलवायु[सम्पादन गर्ने]

चण्डीगढ हिमालयको शिवालिक पर्वतमालाको तराईमा भारत को उत्तर-पश्चिम मा अस्थित छ। शहरको क्षेत्रफल ४४ बर्ग मिल रहेको छ। यसको पूर्वमा हरियाणा, उत्तर, पश्चिम तथा दक्षिणमा पञ्जाब रहेको छ ।

चण्डीगढ
Climate chart (explanation)
J F M A M J J A S O N D
 
 
33
 
20
6
 
 
39
 
23
8
 
 
30
 
28
13
 
 
9
 
35
19
 
 
28
 
38
23
 
 
145
 
39
25
 
 
280
 
34
24
 
 
308
 
33
23
 
 
133
 
33
22
 
 
22
 
32
17
 
 
9
 
27
11
 
 
22
 
22
7
average max. and min. temperatures in °C
precipitation totals in mm
source: World Weather Information Service

आर्थिक अवस्था[सम्पादन गर्ने]


भूगोल[सम्पादन गर्ने]

खेलकुद[सम्पादन गर्ने]

चित्र दीर्घा[सम्पादन गर्ने]


सन्दर्भ सामाग्री[सम्पादन गर्ने]

  1. "Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above". Office of the Registrar General & Census Commissioner, India. http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/prov_results_paper2_indiavol2.html. अन्तिम पहुँच मिति: 26 March 2012. 
  2. "http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/prov_results_paper2_indiavol2.html". Office of the Registrar General & Census Commissioner, India. http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_100,000_and_Above.pdf. अन्तिम पहुँच मिति: 26 March 2012. 
  3. "Report of the Commissioner for linguistic minorities: 47th report (July 2008 to June 2010)". Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India. pp. 122–126. http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf. अन्तिम पहुँच मिति: 16 February 2012. 
  4. "Government of India official source on languages". Government of India. http://knowindia.gov.in/knowindia/profile.php?id=33. अन्तिम पहुँच मिति: 14 June 2014. 
  5. आधिकारिक सरकारी वेवसाइट
  6. भारतीय चुनाव आयोगको अधिसूचना, नयाँ दिल्ली
  7. भारतको व्यवसाय पोर्टल
  8. [१]
  9. http://chandigarh.nic.in/knowchd_general.htm

वाह्य लिङ्कहरू[सम्पादन गर्ने]

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]