टोक्यो

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
टोक्यो
東京都
—  मेट्रोपोलिस  —
टोक्यो मेट्रोपोलिस

Flag

छाप

चिह्न
राष्ट्रियगान: Tokyo Metropolitan Song (東京都歌 Tokyo Toka?)[१]
जापानमा टोक्योको अवस्थिति
निर्देशाङ्क: ३५°४१′ उत्तर १३९°४१′ पूर्व / ३५.६८३° उत्तर १३९.६८३° पूर्व / 35.683; 139.683निर्देशाङ्क: ३५°४१′ उत्तर १३९°४१′ पूर्व / ३५.६८३° उत्तर १३९.६८३° पूर्व / 35.683; 139.683
देश  जापान
क्षेत्र कान्तो
टापु होन्शू
सरकार
 - प्रकार मेट्रोपोलिस
 - राजधानी टोक्यो[२]
क्षेत्रफल
 - मेट्रोपोलिस २,१८७.६६ किमी (८४४.७ वर्ग मी)
 - मेट्रो १३,५७२ किमी (५,२४०.२ वर्ग मी)
क्षेत्र क्रम ४५औँ
जनसङ्ख्या (जुलाई ३१, २०१६)[३]
 - मेट्रोपोलिस १३,६१७,४४५
 - महानगरीय क्षेत्र ३७८०००००
 - २३ वार्ड ८९६७६६५
  २०१५ अनुमान
मूलबासी नाम 江戸っ子 (Edokko), 東京人 (Tokyo-jin), 東京っ子 (Tokyokko), Tokyoite
समय क्षेत्र जापान प्रमाणिक समय (युटिसी+९)
ISO 3166-2 JP-13
पुष्प सोमेइ-योशिनो चैरी ब्लोसम
वृक्ष जिंकगो वृक्ष (Ginkgo biloba)
पक्षी श्याम सिरी गल (Larus ridibundus)
वेबसाइट metro.tokyo.jp

टोक्यो (जापानी: 東京, उच्चारणः तोउक्योउ) [४] जापानको राजधानी तथा सबैभन्दा ठुलो सहर हो । यो जापानको होन्शू द्वीपमा रहेको छ र यसको जनसङ्ख्या करिब ८६ लाख छ, जबकि टोक्यो क्षेत्रमा १.२८ करोड र उपनगरीय क्षेत्र मिलाएर यहाँ अनुमानित ३.७ करोड मानिसहरू बसोबास गर्छन्, जुन यस देशको सबैभन्दा धेरै जनसङ्ख्या भएको महानगरीय क्षेत्र हो । टोक्यो लगभग ८० किलोमिटरको क्षेत्रमा फैलिएको छ र यो क्षेत्रफलको दृष्टिकोणबाट पनि विश्वको सबैभन्दा ठुलो नगरीय क्षेत्र हो ।[५]

टोक्यो विश्वको सबैभन्दा विकसित सहरहरू मध्ये एक हो । यो जापानको राजनीतिक, आर्थिक तथा सांस्कृतिक गतिविधिको प्रमुख केन्द्र हुनको साथसाथै विश्वको एक प्रमुख आर्थिक केन्द्र पनि हो । यो विश्वको सबैभन्दा बढी महानगरीय अर्थव्यवस्था पनि हो जसको कुल घरेलु उत्पादन, क्रय शक्तिको आधारमा सन् २००५ मा १,१९१ अरब डलर थियो । न्यूयोर्क तथा लण्डनसँग मिलेर यो विश्व अर्थव्यस्थाको सञ्चालन गर्ने इन्जिन हो र यसलाई अल्फा+ नगरको दर्जा प्राप्त छ । विभिन्न संस्थाद्वारा गरिएको सर्वेक्षणमा टोक्योलाई विश्वको लगातार सबैभन्दा महँगो महानगर भएको गौरव प्राप्त छ ।[६]

नाम

टोक्योलाई मुख्य रूपमा ईडोको नामले चिनिन्थ्यो, जसको जापानी अर्थ मुहाना हो । सन् १८६८ मा यसलाई जापानको राजधानी बनाइयो र यसको नाम परिवर्तन गरेर टोक्यो (तोउक्योउ: तोउ (पूर्व) + क्योउ (राजधानी)) बनाइयो । प्रारम्भिक आरम्भिक मेइजी कालमा, यस शहरलाई 'तोउकेइ'को नामले पनि चिनिन्थ्यो जुन चीनी भाषामा लेखिएको शब्दको लागि वैकल्पिक उच्चारण थियो । धेरै पुराना अङ्ग्रेजी किताबहरूमा अहिले पनि 'टोकेई' ('Tokei') लेकिएको छ तर अब यो प्रचलनमा छैन र 'टोक्यो' शब्दलाई नै अब प्रयोग गरिन्छ ।

२३ विशेष वार्ड

जनसङ्ख्या

अक्टोबर २००७ सम्म, आधिकारिक अन्तर जनगणनीय अनुमानको आधारमा टोक्योमा करिब १.२७९ करोड मान्छे बसोबास गर्छन्, जसमध्ये ८६.५३ लाख टोक्योको २३ वार्डहरूमा बसोबास गर्ने गर्दछन् । दिउसोको समय यहाँको जनसङ्ख्यामा लगभग २५ लाखले वृद्धि हुन्छ, किनकि कामदार तथा विद्यार्थी आसपासको क्षेत्रदेखि टोक्योमा आउने गर्छन् । यो स्थिति तीन केन्द्रीय वार्डहरू चियोदा, चुओ र मिनातोमा बढी देखिन्छ, जसको २००५ को राष्ट्रीय जनगणनाको अनुसार सामूहिक जनसङ्ख्या, रात्रीको समय ३,२६,००० हुन्थ्यो र दिउँसोको समय बढेर २४ लाख सम्म पुग्थ्यो ।

समस्त प्रिफेक्चरमा २००७ मा १,२७,९०,००० (२३ वडाहरूमा ८६,५३,०००) निवासी थिए, जसमा दिउसो को समय ३० लाखले वृद्धि हुन्थ्यो । टोक्योको अहिलेसम्मको सर्वाधिक जनसङ्ख्या १९६५ को जनगणनामा थियो। त्यस समयमा २३ वार्डहरू को आधिकारिक जनसङ्ख्या ८८,९३,०९४ पुगेको थियो र १९९५को जनगणनामा यो संख्या घटेर ८० लाखभन्दा कम भएको थियो। तर त्यहादेखि मान्छे जग्गाको मुल्य घट्नाको कारणले शहरको भित्री भागमा बस्न थाले ।

२००५ सम्म, टोक्योमा रहने विदेशिहरूमा सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या चीनका नागरिकहरू (१,२३,६६१) को थियो, अनि कोरियाई (१,०६,६९७), फिलिपीनो (३१,०७७), अमेरिकी (१८,८४८), ब्रिटिश (७,६९६), ब्राजीलियाई (५,३००) र फ्रान्सीसी (३,०००) को थियो[७]

१८८९ को जनगणनाको तथ्य अनुसार टोक्योमा १३,८९,६०० मान्छे अभिलेख गरिएका थिए, जुन त्यस समय जापानमा सर्वाधिक थियो ।

शिक्षा

टोक्योमा धेरै विश्वविद्यालय, जुनियर कलेज तथा वोकेश्नल स्कुल छन् । जापानको धेरै नाम चलेका विश्वविद्यालयहरूमा कतिपय टोक्योमा पनि स्थित छ, जसमा टोक्यो विश्वविद्यालय, हितोत्सूबाशी विश्वविद्यालय, टोक्यो प्रौद्योगिकी संस्थान, वासीदा विश्वविद्यालय तथा कीओ विश्वविद्यालय पर्ने गर्दछन् । सर्वाधिक राष्ट्रिय विश्व विद्यालयहरू मध्ये टोक्योमा निम्नलिखित स्थित छन्:

  • ओचानोमिजू विश्वविद्यालय
  • वैद्युत-सञ्चार विश्वविद्यालय
  • टोक्यो विश्वविद्यालय
  • टोक्यो आयुर्विज्ञान तथा दन्त विश्वविद्यालय
  • टोक्यो विदेशी शिक्षा विश्वविद्यालय
  • टोक्यो समुद्री विज्ञान तथा प्रौद्योगिकी विश्वविद्यालय
  • टोक्यो गाकूजेई विश्वविद्यालय
  • टोक्यो कला विश्वविद्यालय
  • टोक्यो प्रौद्योगिकी संस्थान
  • टोक्यों कृषि एवँ प्रौद्योगिकी विश्वविद्यालय
  • हितोत्सूबाशी विश्वविद्यालय

पर्यटकीय स्थल

टोक्योको पर्यटकीय स्थलहरू निम्नलिखित छन्:

  • शाही महल
  • टोक्यो टावर
  • असाकुसा श्राइन
  • मीजी जिन्गू श्राइन
  • अमेयोको
  • इन्द्रधनुषी पुल
  • तोशोगु मंदिर
  • सूमो संग्रहालय
  • गिन्जा
  • नेशनल म्यूजियम अफ वेस्टर्न आर्ट

शहर दृश्यावली

सन्दर्भ सामग्रीहरू

  1. "東京都歌・市歌". Tokyo Metropolitan Government. http://www.seikatubunka.metro.tokyo.jp/bunka/keishou/tokasika.htm. अन्तिम पहुँच मिति: September 17, 2011. 
  2. 都庁の所在地 Shinjuku is the location of the Tokyo Metropolitan Government Office. But Tokyo is not a "municipality". Therefore, for the sake of convenience, the notation of prefectural is "Tokyo".
  3. "平成27年 毎月1日現在の推計". Tokyo Metropolitan Government. http://www.toukei.metro.tokyo.jp/jsuikei/js-index.htm. अन्तिम पहुँच मिति: January 17, 2015. 
  4. "Geography of Tokyo". Tokyo Metropolitan Government. 
  5. "World Urbanization Prospects: The 2014 Revision Population Database". United Nations. http://esa.un.org/wup2014/unup/index.asp?panel=2. अन्तिम पहुँच मिति: August 10, 2014. 
  6. "GaWC – The World According to GaWC 2008". Lboro.ac.uk. April 13, 2010. http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html. अन्तिम पहुँच मिति: October 29, 2010. 
  7. "टोक्यो सांख्यिकीय वार्षिकपुस्तिका २००५, जनसङ्ख्या". ब्यूरो अफ जनरल अफ्रेयर्स, टोक्यो मेट्रोपलिटन गवर्न्मेन्ट. http://www.toukei.metro.tokyo.jp/tnenkan/2005/tn05qyte0510b.htm. अन्तिम पहुँच मिति: 2007-10-14. 

यो पनि हेर्नुहोस्