बिराटनगर उपमहानगरपालिका

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
बिराटनगर
गोग्राहा
—  उपमहानगरपालिका  —
सुर्योदयको दृश्य
मोरङमा विराटनगरको अवस्थिति
बिराटनगर is located in नेपाल
बिराटनगर
बिराटनगर
नेपालमा बिराटनगरको अवस्थिति
निर्देशाङ्क (बिराटनगर): २६°२७′१५″ उत्तर ८७°१६′४७″ पूर्व / २६.४५४१७° उत्तर ८७.२७९७२° पूर्व / 26.45417; 87.27972निर्देशाङ्क: २६°२७′१५″ उत्तर ८७°१६′४७″ पूर्व / २६.४५४१७° उत्तर ८७.२७९७२° पूर्व / 26.45417; 87.27972
देश  नेपाल
विकास क्षेत्र पुर्वाञ्चल विकास क्षेत्र
अञ्चल कोशी
जिल्ला मोरङ
वडा सङ्ख्या २२
साक्षरता दर ८०.४९%
घर सङ्ख्या ४५,१३१
सदरमुकाम घोषित वि.सं. १९७१
सरकार
 - कार्यकारी अधिकृत दिपक कोईराला
क्षेत्रफल
नोट: पूर्वी सिमाना सिंगयाही खोला, पश्चिम केसलिया खोला, उत्तर टंकीसिनवरी र दक्षिण भारत
 - जम्मा ५८.४८ किमी (२२.६ वर्ग मी)
अवनति ८० मी (२६२ फिट)
जनसङ्ख्या (बि.स.२०६८)
 - जम्मा २०१,१२५ [१]
समय क्षेत्र नेपालको प्रमाणिक समय (युटिसी+५:४५)
पोस्टल कोड ५६६००, ५६६१३, ५६६१४
टेलिफोन कोड ०२१
वेबसाइट biratnagar.gov.np
http://biratnagarmun.gov.np
बडाहाकिम कर्णेल जीत बहादुर खत्रीले विराटनगरलाई सदरमुकाम बनाउनुभएको थियो।

बिराटनगर उपमहानगरपालिका नेपालको ठूलो सहर हो, जुन कोशी अञ्चल अन्तर्गतको मोरङ जिल्लाको दक्षिण भागमा अवस्थित छ । यो नेपालको सबैभन्दा ठूलो औद्योगिक नगर पनि हो । यो नगर तथा आसपासका क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा कलकारखाना, उद्योग तथा व्यवसायहरू रहेका छन् । बिराटनगर एक पारवहन तथा वाणिज्य केन्द्र पनि हो । यहाँबाट भारत तथा तेस्रो मुलुकसँग ब्यापारिक बस्तुहरू आयात निर्यात गर्ने गरिन्छ ।

नामाकरण[सम्पादन गर्ने]

यो शहरमा पौराणिक कालका बिराट राजाको दरवार भएको विश्वास गरिन्छ। बिराट राजाको नामबाट नै विराटनगर रहेको विश्वास गरिएको छ । बिराटनगरबाट काठमाडौं तथा नेपालका अन्य शहरहरू हवाई तथा सडक यातायातबाट जोडिएको छ। विराटनगर विमानस्थलबाट पूर्वी नेपालका धेरै पहाडी दुर्गम स्थानहरू सम्म हवाई सम्पर्क छ । वि.सं. १९७० सम्म यस ठाउँलाई गोग्राहा भनिन्थ्यो । केशर शम्सेर ज.ब.रा.ले आफ्नो मोरङ दौडाहाको समयमा भेडियारीमा पाईएको विराट राजाको दरवारका भग्नावशेषलाई दृष्टिगत गरी गोग्राहाबाट विराटनगर नामाकरण गरेका हुन् । बडाहाकिम जीत बहादुर खत्रीले सम्बत १९७१ मा रंगेली बाट विराटनगरमा जिल्ला सदरमुकाम (तत्कालिन गौडा) सारेपछि विराटनगरले शहरको रूप लिन थालेको हो। यसलाई विकसित पार्न शिवप्रताप शम्शेर थापाले पनि भूमिका निर्वाह गर्नुभएको थियो। [२] वि.सं. १९६८ मा विराटनगरको दक्षिणी सिमाना जोगवनीसम्म भारतीय रेल्वे सेवा संचालन हुन थाल्यो । त्यसपछि कृष्ण प्रसाद कोईराला, सुब्बा गुन्जमान, डिट्ठठा कृष्णराज, हनुमानदास, सुब्बा कालिदास, सुबेदार अनन्तरामको विशेष योगदानले १९७२ मा सदरमुकाम बिराटनगर सरेको हो ।

भूगोल[सम्पादन गर्ने]

यो ठाउँ समुद्र सतह भन्दा ७० मिटर (२२९ फिट) माथि पर्दछ।

जनसंख्या[सम्पादन गर्ने]

विराट साइन्स क्याम्पसको भवन

नेपालको सम्बत २०६८ को जनगणना अनुसार बिराटनगरको जनसंख्या २,६१,१२५ रहेको छ ।[१] जसमा पुरुष ५३% र महिला ४७% छन् । यस शहरमा नेपालका प्राय: सबै जातजातिका मानिसहरू बसोबास गर्दछन् । बि.सं.२०५८ को जनसंख्या अनुसार बिराटनगरको जनसंख्या करीब २ लाख देखाइएको छ ।नेपालमा भौगोलिक रूपमा बिराटनगर तराईको गर्मी क्षेत्र भएपनि जनघनत्व तीब्र रहेको छ । बिराटनगरलाई पूर्वाञ्चलको शैक्षिक केन्द्रको रूपमा पनि लिने गरिन्छ ।

आर्थिक वातावरण[सम्पादन गर्ने]

वास्तबमा भन्नुपर्दा बिराटनगर नेपालको महत्वपूर्ण औद्योगिक स्थल हो र नेपालको पहिलो औद्योगिक नगरी पनि हो जहाँ नेपालको पहिलो उद्योग बिराटनगर जुट मिल सन्चालनमा आएको थियो। क्रमस रघुपति जुट मिल, असोक टेक्सटाइल जस्ता उधाेग यहाँ खोलिएका थिए । हाल यहाँ लगभग ५०० वटा उद्योगहरू संचालनमा छन् ।

खेलकुद[सम्पादन गर्ने]

विराटनगरमा फुटबल खेल अत्यन्तै रुचाइन्छ। यहाँ एउटा राष्ट्रिय स्तरको रंगशाला सहिद रंगशालामा खेलकुदका गतिविधि हुन्छ ।

धार्मिकस्थलहरू[सम्पादन गर्ने]

सन् २००७ मा विराटनगरको महेन्द्र चोकमा अवस्थित सालिक जुन भत्किसकेको छ

बिराटनगरमा धेरै धार्मिक स्थलहरू छन् । ती मध्ये बिराटनगर मेनरोडमा रहेको सत्यनारायण मन्दिर, विराटेश्वर शिवमन्दिर, कालीमन्दिर, सन्सारी माई स्थान प्रमुख छन् ।

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]

बाहिरी कडीहरू[सम्पादन गर्ने]

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]