पोखरा लेखनाथ महानगरपालिका

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
(पोखरा बाट पठाईएको)
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
पोखरा लेखनाथ महानगरपालिका
—  महानगरपालिका  —
आकाशबाट देखिएको पोखराको दृश्य
आदर्श वाक्य: सफा पोखरा; हरियो पोखरा
पोखरा लेखनाथ महानगरपालिका is located in Nepal
पोखरा लेखनाथ महानगरपालिका
पोखरा लेखनाथ महानगरपालिका
नेपालको नक्शामा पोखराको स्थान
निर्देशाङ्क: २८°१५′५०″ उत्तर ८३°५८′२०″ पूर्व / २८.२६३८९° उत्तर ८३.९७२२२° पूर्व / 28.26389; 83.97222निर्देशाङ्क: २८°१५′५०″ उत्तर ८३°५८′२०″ पूर्व / २८.२६३८९° उत्तर ८३.९७२२२° पूर्व / 28.26389; 83.97222
देश  नेपाल
प्रदेश गोर्खा प्रदेश
जिल्ला कास्की जिल्ला
साक्षरता दर ८३% उच्च
स्थापना २७ फाल्गुण २०७३
सरकार
 - मेयर -
क्षेत्रफल
 - जम्मा ४६४.२४ किमी (१७९.२ वर्ग मी)
 - पानी ४.४ किमी (१.७ वर्ग मी)
अधिकतम उचाईं १,७४० मी (५,७०९ फिट)
न्युनतम उचाईं ८२७ मी (२,७१३ फिट)
जनसङ्ख्या (राष्ट्रिय जनगणना २०६८)
 - जम्मा ४१४,१४१
 - जनघनत्व ८९२.१/किमी (२,३१०.५/वर्ग मी)
 - जातीयता खस (ब्राह्मण, क्षेत्री, ठकुरीदलित), गुरुङ, मगर, नेवार, थकाली
 - धर्मावलम्बी हिन्दू धर्म, बुद्ध धर्म
समय क्षेत्र नेपालको प्रमाणिक समय (युटिसी+५:४५)
पोस्टल कोड ३३७००, ३३७०२, ३३७०४, ३३७०६, ३३७०८, ३३७१३
टेलिफोन कोड +९७७-६१
केन्द्र साविक पोखराको कार्यालय
वेबसाइट पोखरा लेखनाथ महानगरपालिका

विसं २०५२ माघ १८ गते उपमहानगरपालिका घोषित पोखरालाई सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयले गोर्खा प्रदेश स्थित कास्की जिल्लामा विसं २०७३ फाल्गुन २७ गते पोखरालाई महानगरपालिका घाेषणा गरेको हो ।[१][२][३] पोखरा लेखनाथ महानगरपालिकाकाे क्षेत्रफल ४६४.२४ वर्ग कि. मी. रहेको छ भने कुल जनसंख्या ४,१४,१४१ छ ।[४] महानगरपालिकाको केन्द्र साबिक पोखरा उपमहानगरपालिका कार्यालय नै रहनेछ ।[५][६] पाेखरा लेखनाथ महानगरपालिका, पोखरा उपमहानगरपालिका, लेखनाथ नगरपालिका, मौजा, चापाकोट, भदौरे तमागीको (३,९) वडाहरू, कास्कीकोट, माझठानाको (१,४,९) वडाहरू कालिकाको (१,५) वडाहरू र पुरन्चौर गाउँ विकास समिति मिलि कुल ३३ वटा वडामा विभाजित छ ।[७] पोखरा लेखनाथ महानगरपालिकाको पूर्वी सिमानामा मादी गाउँपालिकारूपा गाउँपालिका, पश्चिममा अन्नपूर्ण गाउँपालिका, पर्वतस्याङ्जा जिल्ला रहेको छ उत्तरी सिमानामा माछापुच्छ्रे गाउँपालिकामादी गाउँपालिका तथा दक्षिणमा स्याङ्जातनहुँ जिल्ला रहेको छ ।[८][९][१०]

पोखरा लेखनाथ महानगरपालिका पोखरा उपत्यकामा अवस्थित नेपालको अत्यन्तै रमणीय स्थानको रूपमा परिचित छ । पोखरा शहर नेपालको ठूलो सहर हो ।[११] त्यसैले पोखरालाई नेपालको एक महत्वपूर्ण पर्यटकीय स्थलको रूपमा पनि लिने गरिन्छ । यहाँका महत्पूर्ण स्थानहरूमा फेवा ताल, महेन्द्र गुफा, पातले छाँगो, सराङकोट आदि पर्द्छ्न । पोखरा नेपालको गोर्खा प्रदेशको कास्की जिल्लामा पर्दछ । यो सहर कास्की जिल्लाको जिल्ला सदरमुकामका साथै गोर्खा प्रदेशको पनि सदरमुकाम हो । पोखरा सहर नेपालको प्रमुख सहरमध्ये एक हो । पोखरा नेपालको प्रमुख पर्यटकीय गन्तब्य स्थलमध्ये पर्दछ । देश अनि बिदेशबाट हजारौं पर्यटक पोखरा भ्रमण गर्न आउने गर्दछन् ।

भुगोल

पोखरा लेखनाथ महानगरपालिका पोखरा उपत्यकाको उत्तर पूर्वी कुनोमा अवस्थित छ । धौलागिरि, अन्नपूर्णमनास्लु श्रृंखला, ८००० मिटर भन्दा अग्ला हिमालहरू पनि यहाँबाट देख्न सकिन्छ । फेवातालले पोखराको सौन्दर्य अझै बढाएको छ । पोखरा नेपालकै सबैभन्दा धेरै पानी पर्ने ठाउँ हो । यहाँका पाताले छाँगो, महेन्द्र गुफागुप्तेश्वर गुफा पनि पर्यटकीय स्थल हुन् । माछापुच्छ्रे हिमालको मनोरम दृष्य पनि पोखराबाट देखिन्छ ।

इतिहास

वर्तमान नेपाल एकीकरण हुनु अगाडी पोखरा कास्की राज्यअन्तर्गत थियो । ऐतिहासीक कास्कीकोट उपत्यकाको उत्तरी छेउमा रहेको छ । पृथ्वी नारायण शाहका माहिला छोरा नायव बहादुर शाहको समयमा पोखरा उपत्यका बर्तमान नेपालमा मिलाईएको हो ।

जनसङ्ख्या

पोखरा लेखनाथ महानगरपालिकाको जनसंख्या ४,१४,१४१ छ ।[१२] ५ दशमलव ४६ प्रतिशत जनसंख्या वृद्धि रहेको यहाँको वृद्धिदर अधिराज्यमै सर्वाधिकमध्ये पर्छ । सन् २०११ को तथ्याङ्कअनुसार यहाँ बाहुन २२ दशमलव ८३ प्रतिशत, गुरुङ २१ दशमलव ६२ प्रतिशत, मगर ८ दशमलव २० प्रतिशत, क्षेत्री १५ दशमलव ३५, दलित ८ दशमलव ७१ प्रतिशत रहेको छ । यहाँ नेवार, मुसलमान, तामाङ, थकाली आदि जनजाति बस्छन् ।[१३] परम्परागत पेसा व्यवसायका अलावा बाहिर काम गरेर आएका मानिस र लाहुरेको बसोबास बढी भएको पोखरालाई नेपालकै महङ्गो सहर पनि भनिन्छ ।[१४]

पर्यटकिय स्थलहरू

फेवा ताल

पोखरा तथा लेखनाथको मुख्य व्यवसाय पर्यटन हो । पोखरा लेखनाथ महानगरपालिकामा विन्ध्यवासिनी मन्दिर, धर्मशाला, बुद्धविहार, मैत्री चैत्य तथा राधाकृष्ण मन्दिर, भद्रकाली मन्दिर, शोभा भगवती मन्दिर, सिद्धेश्वर महादेव, पुष्करेश्वर शिव मन्दिर, राम मन्दिर, केदारेश्वर मन्दिर, शिवहरि मन्दिर तथा नमोबौद्ध गुम्बा आदि ऐतिहासिक तथा धार्मिक पर्यटकीय स्थलहरू रहेका छन् भने सेती नदीको गल्छी, चमेरे गुफा, पाताले छाँगो, महेन्द्र गुफा, गुप्तेश्वर गुफा आदि यहाँका प्राकृतिक पर्यटकीय स्थलहरू हुन् ।[१५] यहाँका रमणीय तालहरू र सेतीगण्डकी हिमाली छायाँ तथा झरनाहरू प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हुन् । फेवातालमा पर्ने माछापुच्छ्रे हिमालको छाँया तथा बेगनासमा गरीने डुङ्गा सयर बिर्सिनसक्नुका छन् । साथै अन्नपूर्ण पदमार्ग पनि यहीबाट शुरू हुन्छ ।[१६]

फेवातालको बीचमा (टापूमा) अवस्थित बाराही मन्दिर।
पोखरामा रहेको विश्व शान्ति प्यागोडा

शिक्षा तथा स्वास्थ्य

साथ-साथै पोखरा उपत्यका पश्चिम नेपालको प्रमुख शिक्षा तथा स्वास्थ्य केन्द्र पनि हो । नेपालकै प्रख्यात पृथ्वी नारायण क्याम्पस, जनप्रिय क्याम्पस, पोखरा विश्वविद्यालय तथा अन्य क्यापस तथा विद्यालय रहेको पोखरामा पोखरा क्षेत्रीय अस्पताल, मणिपाल शिक्षण अस्पताल सहित थुप्रै स्वास्थ्यसंस्था रहेका छन् ।[१७]

राजमार्ग

पोखरा उपत्यका पूर्वमा पृथ्वी राजमार्गका माध्यमले मध्य पहाडी क्षेत्र, काठमाडौं उपत्यका मध्य दक्षीणको चितवन जिल्ला तथा पूर्व-पश्चिम राजमार्ग नेपालको तराइसँग जोडिएको छ भने सिद्धार्थ राजमार्गले पोखरालाई पश्चिम तराई, र केही पहाडी जिल्लासँग तथा धवलागिरी राजमार्गले पश्चिम-उत्तरी पहाडीहिमाली क्षेत्रसँग जोडेका छन् ।

सञ्चार

पोखरा उपत्यकामा ११ स्थानिय पत्रपित्रका र दर्जन एफ एम रेडियो रहेका छन् । केहि चर्चित छापामा डन, अविष्कार, समाधान, आदर्श समाज पर्छन् । पोखराबाट संचालित राष्ट्रिय स्तरको अनलाईन पोर्टल समाचारपाटी डट कम हो । त्यस्तै अन्य स्थानीय अनलाईन संचारमा गन्थन डट कम, पोखरा न्युज, फेवा (पत्रिका), कन्चन न्युज डट कम छन् ।

नगर प्रशासन

नगरपालिकाको पहिलो प्रमुख शिवबहादुर थापा (२०१६-२०१८) तथा उपप्रमुखहरू भक्तबहादुर भट्टराई, टीकाराम बराल र प्रेमराज पराजुली हुनुहुन्थ्यो । देशमा बहुदलीय प्रणाली पुनःस्थापनापछि भोला थापा (२०४९-२०५३) प्रमुख, नरेशशङ्कर पालिखे उपप्रमुख, कृष्णबहादुर थापा (२०५४-२०५९) प्रमुख तथा क्या. मानबहादुर गुरुङ उपप्रमुख भए । त्यसपछि हर्कबहादुर गुरुङ प्रमुख तथा गणेशबहादुर भट्टराई उपप्रमुखमा मनोनित भए ।[१८]

सन्दर्भ सामाग्रीहरू

  1. "७ सय ४४ स्थानीय तह कार्यान्वयनमा", कान्तिपुर दैनिक, २७ फाल्गुन २०७३. अन्तिम पहुँच मिति:२७ फाल्गुन २०७३.
  2. "एउटै प्रदेशमा तीन महानगरपालिका", सेतोपाटी, ९ चैत २०७३. अन्तिम पहुँच मिति:९ चैत २०७३.
  3. "यी हुन् अब बन्ने ४ महानगरपालिका र १२ उप-महानगरपालिका", सेतोपाटी, १२ पौष २०७३. अन्तिम पहुँच मिति:१२ पौष २०७३.
  4. "अब नेपालमा तीनवटा महानगरपालिका", सेतोपाटी, २३ कात्तिक २०७३. अन्तिम पहुँच मिति:२३ कात्तिक २०७३.
  5. "सात प्रदेशको नयाँ नेपाल". अनलाईनखबर. http://www.onlinekhabar.com/2015/01/231233/. अन्तिम पहुँच मिति: २०७१ माघ ५. 
  6. "स्थानीय निकाय भङ्ग, अधिकारसम्पन्न ७४४ स्थानीय तह क्रियाशील", सेतोपाटी, २८ फाल्गुण २०७३. अन्तिम पहुँच मिति:२८ फाल्गुण २०७३.
  7. "पोखरा लेखनाथ महानगरपालिकाद्वारा औपचारिक रुपमा काम सुरू", सेतोपाटी, ३० फागुन २०७३. अन्तिम पहुँच मिति:३० फागुन २०७३.
  8. "हेर्नुहोस्, तपाईं कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?". सेतोपाटी. http://setopati.com/raajneeti/64651/. अन्तिम पहुँच मिति: फाल्गुन २०७३. 
  9. "गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)", लोकान्तर, २३ पौष २०७३. अन्तिम पहुँच मिति:२३ पौष २०७३.
  10. "कास्कीमा स्थानीय तह पुनःसंरचना कार्यान्वयन", नागरिक दैनिक, ०५ चैत २०७३. अन्तिम पहुँच मिति:०५ चैत २०७३.
  11. "देशकै ठूलो महानगर पोखरामा मेयर र उपमेयर को-को बन्दैछन्", सेतोपाटी, ८ वैशाख २०७४. अन्तिम पहुँच मिति:८ वैशाख २०७४.
  12. "पोखरा मुलुककै ठूलो महानगर", कान्तिपुर दैनिक, २९ फाल्गुन २०७३. अन्तिम पहुँच मिति:२९ फाल्गुन २०७३.
  13. "नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८", राष्ट्रिय योजना आयोग, २०७२ मंसिर २४. अन्तिम पहुँच मिति:२०७२ मंसिर २४.
  14. Cost of Living Index in Nepal - Statistics & Graphs of Nepalese Citizen's Economic Power | साभार मिति २०१४-०३-१८ |
  15. "धार्मीक, ऐतिहासीक तथा पर्यटकीय स्थलहरू". कास्की जिल्ला विकास समिति. http://ddckaski.gov.np/page-dharmik,%20yetihasik%20tatha%20paryetakiya%20chetra. 
  16. "मर्नुअघि घुम्नै पर्ने नेपालका १० ठाउँहरू", नेपालीपत्र, २६ चैत २०७३. अन्तिम पहुँच मिति:२६ चैत २०७३.
  17. "मणिपाल शिक्षण अस्पताल प्रसंग", Karnalikhabar, २०७४ बैशाख १६. अन्तिम पहुँच मिति:२०७४ बैशाख १६.
  18. "पोखरा लेखनाथ महानगरपालिका:पदाधिकारीहरू". http://pokharamun.gov.np/elected-officials. अन्तिम पहुँच मिति: २०७४ बैशाख १७. 

बाहिरी कडीहरू

यो पनि हेर्नुहोस