बालकृष्ण पोखरेल

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search
बालकृष्ण पोखरेल
जन्मवि. सं. १९९० साउन ३० गते
चिसापानी गढी, मकवानपुर
मृत्युवि. सं. २०७५ साल, फाल्गुण ११ (८६ वर्ष)
विराटनगर
राष्ट्रियतानेपालनेपाली
शिक्षास्नातकोत्तर (ऐतिहासिक भाषा शास्त्र)
पेशाभाषाशास्त्री, लेखक, प्राध्यापक
कार्यकालवि. सं. २०१९ सालदेखि
कामदारवि. सं. २०२७ सालदेखि २०३६ सालसम्म महेन्द्र मोरङ क्याम्पसमा र स्नातकोत्तर क्याम्पस खुलेपछि सोही क्याम्पसमा भाषाविज्ञान प्राध्यापन
संस्थानत्रिभुवन विश्वविद्यालय
चिनारीको कारणभाषा विज्ञान, कविता, गीत,
प्रसिद्ध कार्यबृहत् नेपाली–अंग्रेजी–नेपाली कोश
शान्ति सेना (कविता संग्रह - वि.सं. २०१०)
रसिला कविता (बाल कविता संग्रह - वि.सं. २०२५)
साना-सानी (बाल कविता संग्रह - वि.सं. २०२५)
सौरी (खण्डकाव्य, वि.सं. २०४०)
गृहनगरविराटनगर
जीवनसाथीशान्तादेवी पोखरेल
सन्तानएक छोरा, दुई छोरीहरू
मातापिताशारदा पोखरेल, कृष्णछायाँदेवी
पुरस्कारमदन पुरस्कार २०२१
प्रतिभा पुरस्कार
गोपाल पाण्डे असीम पुरस्कार
झपट पुरस्कार (२०५५)
उदयानन्द पुरस्कार (२०५६)
पृथ्वी प्रज्ञा पुरस्कार

बालकृष्ण पोखरेल (अङ्ग्रेजी: Bal Krishna Pokhrel जन्म वि.सं. १९९० साउन ३० गते - मृत्यु वि.सं.२०७५ साल, फाल्गुण १२) नेपालका चर्चित भाषाशास्त्री, लेखक र प्राध्यापक हुन् ।[१][२] उनले "नेपाली भाषा र साहित्य"का लागि मदन पुरस्कार २०२१ प्राप्त गरेका हुन् ।[३]

जीवनी[सम्पादन गर्ने]

प्रारम्भिक जीवन[सम्पादन गर्ने]

पोखरेलको जन्म वि. सं. १९९० भाद्र कृष्णाष्टमीमा भएको हो। बाबु सुब्बा शारदा पोखरेल र आमा कृष्णछायाँदेवीका सुपुत्रका रूपमा चिसापानीगढी, मकवानपुरमा भएको हो। उनी रूपावासी, वसन्त, वत्सल, ईर्सावापुर, लक्ष्मीविलास पाध्या, केकेमनुक्च्यो पोखरेल, गढतिरे साहिलो, हिमालपाने बराल आदि उपनामबाट पनि नेपाली साहित्यका क्षेत्रमा चिनिन्छन्।

उनी कलकत्ता विश्वविद्यालयबाट ऐतिहासिक भाषाशास्त्रमा स्नातकोत्तर उपाधि प्राप्त गरी वि. सं. २०१९ देखि त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा प्राध्यापन कार्यमा संलग्न रहेका देखिन्छन् । वि. सं. २०२७ सालदेखि २०३६ सालसम्म महेन्द्र मोरङ आदर्श बहुमुखी क्याम्पसमा र स्नातकाेत्तर क्याम्पस खुलेपछि साेही क्याम्पसमा भाषाविज्ञान प्राध्यापन गर्ने पाेखरेलले वि. सं. २०४६ मा अवकास लिएर स्वतन्त्र रूपमा अध्ययन गरेकाे पाइन्छ । उनी वि. सं. २०३६ देखि वि. सं. २०४१ सम्म नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानकाे सदस्य रहे । साे समयमा उनले बृहत नेपाली शब्दकोषकाे सम्पादनमा गहनतम् याेगदान पुर्‍याएका छन् । पाेखरेलले विभिन्न छद्म नामबाट विभिन्न कृतिहरूकाे रचना गरेका छन् । पाेखरेल अनेक भाषिक तथा साहित्यिक संस्थाहरूमा आबद्ध छन् ।

नेपाली भाषाका इन्साइक्लोपेडिया नै मानिन्छन्, भाषाविद् बालकृष्ण पोखरेल । नेपाली भाषाको अमूल्य निधि मानिने ५२ वर्षको लगातारको खोज, संकलनपछि मूल शब्द साठी हजार र व्यूत्पन्न शब्द पन्ध्र हजार गरी जम्मा पचहत्तर हजार शब्दको ‘बृहत् नेपाली–अंग्रेजी–नेपाली कोश’ प्रकाशित छ।[२]

मृत्यु[सम्पादन गर्ने]

वरिष्ठ साहित्यकार एवं भाषाविद् प्राध्यापक बालकृष्ण पोखरेलको विराटनगरको श्री अस्पतालमा मिति वि. सं. २०७५ फाल्गुण १२ गते आईतबार निधन भएको हो ।[४][५][१][६]

मुख्य कृतिहरू[सम्पादन गर्ने]

कविता[सम्पादन गर्ने]

१. शान्ति सेना (कवितासंग्रह, वि. सं. २०१०)
२. रसिला कविता (बालकवितासंग्रह, वि.सं. २०२५)
३. साना-सानी (बालकवितासंग्रह, वि.सं. २०२५)
४. सौरी (खण्डकाव्य, वि.सं. २०४०)

उपन्यास[सम्पादन गर्ने]

१. यातना
२. खोलावारि खोलापारि
३. मित्रता उपन्यास|मित्रता
४. परिचय
५. जोर जुलुस
६. तीन कथा
७. सेतो सिन्दुर
८. सुनीरा
९. झिमझिम परेली
१०. कल्पनाको डीलबाट
११. बरालिएको मान्छे
१२. पराई मान्छे

कथा[सम्पादन गर्ने]

१. एकादेशमा (बाल कथासंग्रह)
२. फुटेको ऐना (कथासंग्रह, वि. सं. २०२९)
३. सुनगाभा कथासंग्रह|सुनगाभा (कथासंग्रह, वि. सं. २०२९)
४. सोधाई र जवाफ (कथासंग्रह, वि. सं. २०३१)
५. कानेखुशी (कथासंग्रह, वि. सं. २०३४)

निबन्ध[सम्पादन गर्ने]

१. कलेज स्तरमा निबन्धै निबन्ध (निबन्धसंग्रह)
२. उकुस मुकुस (निबन्धसंग्रह)
३. तेस्रो एकमुखे रुद्रक्षको खोजी (निबन्धसंग्रह)
४. हिमाली रचना (बालनिबन्ध संग्रह)

नाटक[सम्पादन गर्ने]

१. हस्ताक्षर हुन नपाउँदै

अनुसन्धान[सम्पादन गर्ने]

१. खसजातिकाे इतिहास (अनुसन्धानात्मक ग्रन्थ वि. सं. २०५५)
२. पाँच सय वर्ष (अनुसन्धानात्मक)

अन्य[सम्पादन गर्ने]

१. हिमाली साहित्य (भाग ४-१०)
२. नेपाली भाषा र साहित्य
३. एक मन सात चिन्तन (समालोचना)
४. राष्ट्रभाषा (भाषिक कृति)
५. झर्रा शब्द्यौली कोश (वि. सं. २०६४)

पुरस्कार[सम्पादन गर्ने]

उनले नेपाली भाषा र साहित्य नामक ग्रन्थका लागि गद्य विधामा मदन पुरस्कार २०२१ प्राप्त गरेका हुन् । यसबाहेक उनले प्रतिभा पुरस्कार, गाेपाल पाण्डे असीम पुरस्कार, झपट पुरस्कार (२०५५), उदयानन्द पुरस्कार (२०५६), पृथ्वी प्रज्ञा पुरस्कार आदि ।

सन्दर्भहरू[सम्पादन गर्ने]

  1. १.० १.१ बुढाथोकी, किशोर (१२ फागुन २०७५), "भाषाशास्त्री बालकृष्ण पोखरेलको निधन", annapurnapost.com, अन्नपूर्ण पोष्ट, अन्तिम पहुँच २०१९-०२-२४ 
  2. २.० २.१ आभास, सीमा (२० असोज २०७५), "भाषाको इन्साइक्लोपेडिया", annapurnapost.com, अन्नपूर्ण पोष्ट, अन्तिम पहुँच २०१९-०२-२४ 
  3. "ARCHIVES-पुरस्कार विजेताहरु", मदन पुरस्कार गुठी, अन्तिम पहुँच २०१९-०२-२४ 
  4. "रहेनन् भाषाशास्त्री बालकृष्ण पोखरेल", ujyaaloonline.com, उज्यालो, फागुन १२, २०७५ आइतबार, अन्तिम पहुँच २०१९-०२-२४ 
  5. "भाषाशास्त्री बालकृष्ण पोखरेलको निधन", onlinekhabar.com, अनलाइनखबर, २०७५ फागुन १२ गते, अन्तिम पहुँच २०१९-०२-२४ 
  6. "विराटनगरका भाषाविद् बालकृष्ण पोखरेल रहेनन्", ourbiratnagar.net, आवर विराटनगर, Feb २४, २०१९, अन्तिम पहुँच २०१९-०२-२४ 

बाहिरी लिङ्कहरू[सम्पादन गर्ने]