काठमाडौं जिल्ला

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
Kathmandu
काठमाडौं
—  जिल्ला  —
बागमती अञ्चलमा काठमाडौं
देश  नेपाल
विकास क्षेत्र मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र
अञ्चल बागमती अञ्चल
भौगोलिक अवस्थिति
गा.बि.स.संख्या
नगरपालिका संख्या
राजधानी काठमाडौं[disambiguation needed]
क्षेत्रफल
 - जम्मा ३९५ किमी (१५२.५ वर्ग मी)
जनसङ्ख्या (2011)
 - जम्मा १,७४४,२४०
 - जनघनत्व ४,४१५.८/किमी (११,४३६.९/वर्ग मी)
समय क्षेत्र नेपालको प्रमाणिक समय (युटिसी+५:४५)
मुख्य भाषाहरू नेपाल भाषा, नेपाली भाषा
वेबसाइट आधिकारीक वेबसाइट

काठमाडौं जिल्ला (नेपालभाषामा:येँ जिल्ला) नेपालको राजधानी जिल्ला हो । नेपाल अधिराज्यको मध्य पहाडी प्रदेशमा पूर्वमा साँगा भञ्ज्याङ, पश्चिममा वाडभञ्ज्याङ, उत्तरमा पाँचमाने भञ्ज्याङ र दक्षिणमा फर्पिङ गरी ४ भञ्ज्याङभित्र पर्ने काठमाडौं उपत्यकाभित्रका ३ जिल्लामध्ये काठमाडौं एक हो । यस जिल्लाको पूर्वमा भक्तपुरकाभ्रेपलाञ्चोक, पश्चिममा धादिङनुवाकोट, उत्तरमा नुवाकोटसिन्धुपाल्चोक र दक्षिणमा ललितपुरमकवानपुर जिल्ला पर्दछन् ।

यस जिल्लाको सीमाना उत्तरमा जर्के खोला, सिन्धु खोला ठाडो खोला र शिवपुरी लेकले सिन्धुपाल्चोक, काभ्रेपलाञ्चोक र नुवाकोट जिल्लाहरूसँग, पूर्वमा कात्तिके खोला, मनोहरा खोलाबागमती नदीले भक्तपुर र ललितपुर जिल्लासँग, पश्चिममा कोलफु खोला, नागार्जुन डाँडा, दहचोक, चन्द्रागिरी पहाड आदिले नुवाकोट, धादिङ र मकवानपुर जिल्ला तथा दक्षिणमा महादेवटारका डाँडा, रातेमाटे खोलाले मकवानपुर जिल्लासँग छुट्याएको छ ।

जिल्लाको नामाकरण[सम्पादन गर्ने]

काठमाडौंको ऐतिहासिक पृष्ठभूमितर्फ नियाल्दा लिच्छविकालको पूर्वार्धतिरसम्म यस भूमिको नाम काठमाडौं रहेको थिएन भन्न सकिन्छ । त्यसताकासम्म नेपाल उपत्यका पशुपति क्षेत्र, मन्जुपतन आदि नाम रहेको अडकल लगाइएको पाइन्छ ।

  • वि.सं. १०४३ तिर प्रसिद्ध लिच्छवी राजा गुणकामदेवले यस क्षेत्रमा यो सहर विकास गरेपछि यहाँको नाम काष्ठमण्डप रहन आएको हो ।
  • अर्को भनाई अनुसार वि.सं. १२०० तिर काठमाण्डौं शहरको दक्षिण पश्चिम भागमा एउटा ठूलो रुखवाट काठैकाठको सत्तल बनेको हुँदा काष्ठमण्डप भनिन थाल्यो । संस्कृत शव्द काष्ठमण्डपको नेपाली रूपान्तर काठमाडौं भएकोले पछि यस क्षेत्रलाई काठमाडौं भनिन थालियो तर मल्लकालमा यसलाई कान्तिपुर पनि भनिन्थ्यो ।

यसरी संक्षेपमा यो क्षेत्रको नाम विभिन्न समयमा विभिन्न रूपले बदिलंदै काठमाण्डौं हुन आएको हो भन्न सकिन्छ ।

इतिहास[सम्पादन गर्ने]

कान्तिपुर सहरको स्थापना राजा गुणकामदेवले गरेका हुन्| किम्बदन्ति अनुसार उहांले शक्तिको अराधना गरी खड्ग आकारको सहरको निर्माण गर्न लगाएका थिए जसको जग हनुमानढोका दरबार क्षेत्रमा राखिएको थियो ।

गोपाल तथा महिषपाल वंश[सम्पादन गर्ने]

किरांत काल[सम्पादन गर्ने]

लिच्छिवि काल[सम्पादन गर्ने]

ठकुरी काल[सम्पादन गर्ने]

मल्ल काल[सम्पादन गर्ने]

४ सहर कान्तिपुर, ललितपुर, भक्तपुर तथा कीर्तिपुरको विभाजन तथा नगर राज्यको स्थपना|

शाह काल[सम्पादन गर्ने]

राणा काल[सम्पादन गर्ने]

प्रथम प्रजातन्त्रकाल[सम्पादन गर्ने]

पंचायत काल[सम्पादन गर्ने]

द्वितीय प्रजातन्त्रकाल[सम्पादन गर्ने]

काठमाडौं नगरपालिकालाई महानगरपालिका घोषणा गरियो ।

शाही घोषणा पश्चात[सम्पादन गर्ने]

भूगोल[सम्पादन गर्ने]

काठमाडौं पहाडी भूभागमा पर्ने जिल्ला हो ।

माटो[सम्पादन गर्ने]

यस जिल्लाको माटो मलिलो तथा राम्रो उब्जनी हुने किसिमको छ ।

नदी[सम्पादन गर्ने]

यस जिल्लामा बागमती र विष्णुमती नामक दुई नदीहरू तथा धेरै साना खोलाहरू बग्दछन् ।

वर्षा[सम्पादन गर्ने]

मनसुन ऋतुमा बंगालको खाडीबाट आउने जलसंतृप्त बादल चिसिन गएर धेरै वृष्टि हुन्छ । शीतकालमा अरबी सागरबाट आउने बादलले गर्दा केही मात्रामा वृष्टि हुन्छ ।

तापक्रम[सम्पादन गर्ने]

शीतकालमा ० डिग्री सेल्सियसदेखि गृष्मकालमा ३७ डिग्री सेल्सियससम्म ।

जनसंख्या[सम्पादन गर्ने]

महत्वपूर्ण स्थलहरू[सम्पादन गर्ने]

केही महत्वपूर्ण ठाउँहरू यस प्रकार छन्

स्रोतहरू[सम्पादन गर्ने]

बाहिरी लिङ्कहरू[सम्पादन गर्ने]