जनकपुर उपमहानगरपालिका

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
(जनकपुर नगरपालिका बाट पठाईएको)
Jump to navigation Jump to search
जनकपुर उपमहानगरपालिका
जनकपुर उपमहानगरपालिकामा अवस्थित जानकी मन्दिर
जनकपुर उपमहानगरपालिकामा अवस्थित जानकी मन्दिर
जनकपुर उपमहानगरपालिका is located in प्रदेश नं. २
जनकपुर उपमहानगरपालिका
जनकपुर उपमहानगरपालिका
जनकपुरको स्थान
जनकपुर उपमहानगरपालिका is located in नेपाल
जनकपुर उपमहानगरपालिका
जनकपुर उपमहानगरपालिका
जनकपुर उपमहानगरपालिका (नेपाल)
निर्देशाङ्क: २६°४३′४३″उ॰ ८५°५५′३०″पू॰ / २६.७२८६१°N ८५.९२५००°E / 26.72861; 85.92500निर्देशाङ्कहरू: २६°४३′४३″उ॰ ८५°५५′३०″पू॰ / २६.७२८६१°N ८५.९२५००°E / 26.72861; 85.92500
देश नेपाल
राज्यप्रदेश नं. २
जिल्लाधनुषा जिल्ला
उपमहानगरपालिका घोषितवि.स.२०७१ मङ्सिर १७
सरकार
 • मेयरलाल किशोर साह[१]
 • उप मेयररिता कुमारी मिश्र
क्षेत्रफल
 • जम्मा९१.१७ किमी (३५.२० वर्ग माइल)
जनसङ्ख्या
 • जम्मा६१,०००
 • घनत्व६७०/किमी (१,७००/वर्ग माइल)
क्षेत्रीय सङ्केत(हरू)०४१
वेबसाइटwww.janakpurmun.gov.np

जनकपुर उपमहानगरपालिका प्रदेश नं. २को धनुषा जिल्लामा अवस्थित छ।[२] [३] जनकपुर उपमहानगरपालिका रूपमा २०७१ साल मङ्सिर १६ गते नगरपालिकाबाट उपमहानगरपालिका लागि चाहिने आवश्यक प्रक्रिया पूरा भएपछि उपमहानगरपालिका घोषणा भएको हो । जनकपुरलाई उपमहानगरपालिका घोषित गर्दा यसमा कुर्था, बसविटिट, बिन्धी, प्रको महुवा, लोहना,बेंगाशिवपुर, बसहिया, देवपुरा रूपैठा, लक्ष्मीपुरबगेवा, गोपालपुर तथा कनकपट्टी गाविसलाई समावेश गरेर यसलाई उपमहानगरपालिका घोषणा गरिएको हो । यो धनुषा जिल्लाको सदरमुकाम पनि हो। यहाँ नेपालको प्रसिद्ध मन्दिर जानकी मन्दिर छ। जनकपुर नगरलाई मैथिली संस्कृतिको केन्द्र मानिन्छ।जनकपुर अथवा जनकपुरधाम दक्षिण पूर्व नेपालको जनकपुर अञ्चल अन्तर्गत धनुषा जिल्ला जनकपुर नगरपालिकामा अवस्थित छ। यो शहर नेपालको तराईमा पर्दछ र यसलाई साँस्कृतिक, ब्यापारिक तथा राजनीतिक दृष्टिकोणले महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। यो नेपालको राजधानी काठमाडौंबाट ४०० कि.मि. दक्षिण पूर्वमा छ।

यो धनुषा जिल्लाको प्रशासकिय केन्द्र पनि हो। यस सहरको अनुमानित जनसङ्ख्या २,४५,१२८ हो। यो नगर काठमाडौंबाट ४०० कि.मी. पर, तथा भारतीय सीमाबाट २० कि.मी.मा अवस्थित छ। भौगोलिक अक्षांस र देशान्तरको हिसाबमा यो सहर २६° ४२' ४४" ऊ, ०८५° ५५' १८" पूमा अवस्थित छ। जनकपुर हिन्दू धर्ममा एक महत्त्वपूर्ण स्थल तथा नेपालको एकमात्र रेल भएकाले पर्यटनका लागि पनि महत्त्वपूर्ण सहर हो।

राम र सीताको विवाहस्थल

यो शहर पूर्व ऐतिहासिक मैथिली सभ्यताको केन्द्रविन्दु पनि हो र साथै यस शहरको आफ्नै भाषा (मैथिली) र लिपि (तिरहुता) पनि छ। जनकपुरधाम, भगवती सीता (जानकी)को पनि जन्मस्थल हो। सीता राजा जनककी छोरी तथा हिन्दूभगवान रामकी श्रीमती पनि हुनुहुन्छ। जनकपुरधाम राम र सीताको विवाहस्थल पनि हो। राजा जनकले खेतमा हलो जोत्दा, सीतालाई खेतमैं भेट्टाउनु भएको किंबदन्ती रहेको छ। राजा जनकले सीतासँग विवाहका लागि स्वयंवर आयोजना गर्नुभएको थियो। उक्त स्वयंवरमा भगवान शिवको धनुष तोड्न सक्नेले सीतालाई बिहे गरी लाने शर्त राखिएको थियो। उक्त शर्त पूरा गर्न सक्ने अयोध्याका राजकुमार राम बाहेक अरु कोही पनि स्वयंवरमा थिएनन्।

त्यसैले जनकपुरधाम हिन्दू धर्मावलम्बीहरूका लागि एक महत्त्वपूर्ण स्थल हो। जनकपुरधामको केन्द्रिय बजार उत्तर-पश्चिम दिशाबाट भव्य जानकी मन्दिरले सुसज्जित छ। यो मन्दिर १९११ ई.स.मा टीकमगढकी (भारत) राजकुमारीकुमारी वृषभानुद्वारा निर्माण गरिएको हो। जानकी मन्दिर मुगल शैलीमा बनाईएको मन्दिर हो र यो तथ्यले यस मन्दिरलाई अझै पनि महत्त्वपूर्ण बनाउँछ। यस मन्दिरको निर्माण गर्दा त्यस ताका ९ लाख रूपैया खर्च भएको भन्ने किंबदन्ति रहिआएको छ, त्यसैले यस मन्दिरलाई नौलखा मन्दिर पनि भन्ने गरिन्छ। यो नेपाल भरिकै ठूलो मन्दिरहरू मध्ये एक हो।

जनकपुरधामको अर्को विशेषता यहाँ रहेका पोखरी एवं कुण्डहरू हुन्। यहाँ कुटीहरू पनि प्रशस्तै मात्रामा पाइन्छ। त्यसैले जनकपुरको माछा नेपालमै प्रख्यात छ। जनकपुरधामको बारेमा एउटा उखान नै छ - "५२ कुटी, ७२ कुण्डा, सुरमुनि सब नावहि मुण्डा"। यहाँ तिथि अनुसार कुण्डमा स्नानको धेरै महत्त्व छ। जनकपुरधाममा भएका केही महत्त्वपूर्ण कुण्डहरू बिहार कुण्ड, अग्नि कुण्ड, मध्यमा सर, रत्न सागर, अंगराज सर, सूर्य कुण्ड, गंगा सागर, धनुष सागर, दसरथ तलाउ, पापमोचिनि सर, परशुराम कुण्ड, जनक सरोवर, गोपाल सर, रुक्मिनी सर, मुरली सर, विडाल सर, राम सर, कपाल मोचिनि सर, महाराज सागर, पाकवति सर, धौत-पाप सर आदि हुन्।

जनकपुरधाममा बोलिने प्रमुख भाषा मैथिली हो। यो भाषा भारतको बिहार प्रान्तको धेरैजसो भागमा पनि बोलिन्छ। मैथिल नारी मैथिल चित्रकलाका लागि पनि प्रख्यात छन्। विशेषतया माटोको भाँडा एवं घरको भित्तामा गरिने चित्रकलाको कलाको क्षेत्रमा पनि महत्त्वपूर्ण स्थान छ। मिथिलाको पारंपरिक घरहरू माटो र परालद्वारा बनाईन्छ। जनकपुरधाममा मनाईने प्रमुख चाड-पर्वहरू मध्ये छठ, विवाह पञ्चमी, राम नवमी, लक्ष्मी पूजा, होली ईत्यादि हुन्। [४]

जानकी मन्दिर

भूगोल र जलवायु[सम्पादन गर्ने]

यो ठाउँको अक्षांश र देशान्तर हो 26.7° N 85.92° E[५] यो स्थान समुन्द्री सतह भन्दा ६६ मिटर (२१६ फुट) माथि पर्दछ।जनकपुर तेराई मा अवस्थित छ, जहाँ हावापानी आर्द्र सूट्रोपिकल ( क्वा ) छ: मार्च र अप्रिल महिनामा तातो, सुख्खा र हावा हुन्छ; मानसून मेदेखि सेप्टेम्बरसम्म रहन्छ, अक्टूबरदेखि नोभेम्बरसम्म हल्का सुख्खा शरद डिसेम्बरदेखि फेब्रुअरीसम्म जाडोमा।[६]

जनकपुर एरपोर्ट (१९८१-२०१०)को मौसम जानकारी
महिना जनवरी फेब्रुअरी मार्च अप्रिल मे जुन जुलाई अगस्ट सेप्टेम्बर अक्टोबर नोभेम्बर डिसेम्बर वर्ष
अधिकतम °से (°फे) औसत २२٫२
(७२)
२६٫०
(७९)
३१٫२
(८८)
३४٫८
(९५)
३४٫६
(९४)
३४٫१
(९३)
३२٫५
(९१)
३२٫७
(९१)
३२٫३
(९०)
३१٫७
(८९)
२९٫३
(८५)
२५٫१
(७७)
३०٫५
(८७)
दैनिक औसत °से (°फे) १५٫६
(६०)
१८٫६
(६५)
२३٫४
(७४)
२७٫७
(८२)
२९٫३
(८५)
३०٫०
(८६)
२९٫३
(८५)
२९٫६
(८५)
२८٫८
(८४)
२६٫८
(८०)
२२٫५
(७३)
१८٫०
(६४)
२५٫०
(७७)
न्यूनतम °से (°फे) औसत ९٫१
(४८)
११٫३
(५२)
१५٫५
(६०)
२०٫६
(६९)
२४٫०
(७५)
२५٫९
(७९)
२६٫१
(७९)
२६٫४
(८०)
२५٫३
(७८)
२२٫०
(७२)
१५٫७
(६०)
१०٫९
(५२)
१९٫४
(६७)
औसत हिउँ/वर्षा मीमी (इञ्च) ११٫७
(०٫४६)
११٫४
(०٫४५)
११٫५
(०٫४५)
५२٫२
(२٫०६)
१२८٫३
(५٫०५)
२३८٫७
(९٫४)
४८७٫६
(१९٫२)
३३९٫४
(१३٫३६)
१९७٫५
(७٫७८)
६३٫९
(२٫५२)
१٫९
(०٫०७)
८٫४
(०٫३३)
१,५५२٫५
(६१٫१२)
स्रोत: [७]

यातायात[सम्पादन गर्ने]

रोडवेज[सम्पादन गर्ने]

जनकपुर र नेपालका अन्य शहरहरू बीच बारम्बार बस सेवाहरू सञ्चालन हुन्छन्। शहर भित्र, साइकल रिक्शा, इलेक्ट्रिक रिक्शा, टेम्पो र बसहरू उपलब्ध छन्।

रेलवे[सम्पादन गर्ने]

नेपाल रेलवे नेपाल मा एक मात्र परिचालन रेलवे हो। यो जनकपुरलाई सिराहा नेपाल-भारत सीमामा जोड्छ र पछि भारतीय शहर जयनगर, बिहार मा जान्छ। त्यहाँ सिराहमा एक भन्सार चेकपोइन्ट छ सामानको लागि।

वायुमार्ग[सम्पादन गर्ने]

Janakpur Airport Terminal

जनकपुरमा एउटा घरेलु एयरपोर्ट हो ।जनकपुर काठमाडौं मा जडान हुने प्राय: उडानहरूसँग जुडेको पनि। एयरपोर्ट कोडहरू : JKR | VNJP [८]

विमानसेवा गन्तवयस्थानहरु 
बुद्दा एयरलाइन्स काठमान्डौ [९]
येति एयरलाइन्स काठमान्डौ [१०]

जनसङ्ख्या[सम्पादन गर्ने]

नेपालको सन् २०११को जनगणना अनुसार जनकपुर नगरपालिकाको जनसङ्ख्या २,४५,१२८ छ।[११] यस मध्य पुरुष ५४%, र महिला ४६% छन्। यस नगरपालिकामा ८८,००० वटा घरहरू छन्।

धनुष सागरको एक दृष्य

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]

  1. "जनकपुरमा महानगरमा राजपा विजयी, २५ वडामा को–को ?", लोकपथ, अन्तिम पहुँच ६ मे २०२० 
  2. "६१ वटा नगरपालिका र ७ वटा उपमहानगरपालिका थप (सूचीसहित)", अन्तिम पहुँच १६ मंसिर २०७१ 
  3. "६१ नगरपालिका र ७ उपमहानगरपालिका घोषणा (नाम र गाभिएका गाविससहित", अन्तिम पहुँच १६ मंसिर २०७१ 
  4. "जानकी मन्दिर परिचय", जिविस धनुषा 
  5. "Janakpur", Falling Rain Genomics, Inc, अन्तिम पहुँच सेप्टेम्बर २८, २००७ 
  6. उद्दरण त्रुटी: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Burghart88
  7. Department of Hydrology and Meteorology 2014 at the Wayback Machine अभिलेखिकरण १९ अगस्ट २०१९ मिति.
  8. Magar, Arpana Ale, "India permits new air entry routes over Biratnagar, Janakpur", My Republica (अङ्ग्रेजीमा), मूलबाट ७ डिसेम्बर २०१८-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २०१८-१२-०७ 
  9. "Flight schedule", Buddha Air, मूलबाट १८ सेप्टेम्बर २०१०-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच ६ जुन २०१० 
  10. "Scheduled flights", Yeti Airlines, मूलबाट १० जुन २०१०-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच ६ जुन २०१० 
  11. "नेपाल जनगणना २००१", अन्तिम पहुँच सेप्टेम्बर २८, २००७ 


बाह्य लिङ्कहरू[सम्पादन गर्ने]