जयद्रथ

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search
रुद्रस्त्र प्रहार गरी अर्जुन द्वारा जयद्रथको बध

महाभारतमा जयद्रथ सिन्धु राज्यको राजा थिए । उनी कौरव दाजुभाइका एक मात्र बहिनी  दुषलाकी पति थिए । दुशला बाहेक उनको अन्य दुई पत्नी थिए , एक गन्धार राज्यको र अर्को कम्बोजा राज्यको । उनी राजा बृधक्षेत्रका पुत्र थिए । अर्जुनले कृष्णको सहयोगबाट महाभारतको युद्धमा उनलाई मारे ।

नाम[सम्पादन गर्ने]

जयद्रथ जय र रथ दूई शब्दबाट बनेको छ । उनका अन्य नाम:

  • सिन्धुराज
  • सैन्धव

द्रौपदी हरण[सम्पादन गर्ने]

पाण्डवहरु बनबासमा गएको बेला , एक दिन पाण्डवहरु समिथा र कुश खोज्न बाहिर गएका थिए । पाण्डवहरुले द्रौपदीलाई आश्रममा एक्लै छोडेर त्रुनाबिन्दु ऋषिलाई उनको रेखदेख गर्न भनेका थिए ।त्यो दिन जयद्रथ ले द्रौपदीलाई देखे र आफ्नो मन्त्रि कोटिक्षलाई उनी को हुन पहिचान गर्न अह्राए । कोटिक्षले सबै कुरा बुझेर जयद्रथलाई जानकारी दिए । उनलाई पाण्डव पत्नी द्रौपदी भनि चिने पछी जयद्रथ उनको छेउ गएर उनलाई विवाहको प्रस्ताव गरे । सुरुमा त् द्रौपदीले उनलाई पाण्डव र कौरवको ज्वाई भएकाले स्वागत गरे । उनले उनको प्रस्ताव अस्विकार गरेपछि जयद्रथले द्रौपदीलाई हरण गरि आफ्नो राज्य तर्फ जबर्जस्ति लान खोजे । पाण्डवहरु आश्रममा फर्के र द्रौपदीलाइ नदेखे पछी उनको खोजि गर्न लागे । द्रौपदीकी संगिनीले जयद्रथले उनलाई अपहरण गरेको बताए । युधिष्ठिर ले भीमसेनअर्जुनलाई द्रौपदीको उद्धार गर्न आदेश दिए । दुवैजना गएर जयद्रथलाई पराजित गरे र  युधिष्ठिरको अगाडी प्रस्तुत गरे । Dद्रौपदीले दुषालालाई बिधवा हुन नदिन जयद्रथलाई प्राणदान दिन आग्रह गरिन ।  उनले जयद्रथलाई दासको व्यबहार गर्न सुझाइन ।  र भीमले चार पाटा मुडेर मुक्त गरिदिए । 

कुरुक्षेत्रको लडाई[सम्पादन गर्ने]

Abhimanyu fights the Kauravas in the chakrayudha (left); while Jayadratha on the elephant on the right prevents the Pandavas from aiding Abhimanyu.

जयद्रथले कुरुक्षेत्रको लडाईंमा आफ्नो जेठान दुर्योधन को पक्षमा लडे । महाभारत युद्धको पहिलो दिन उनले राजा द्रुपदलाई पराजित गरे ।  १३ औ दिनमा , द्रोणाचार्यले चक्रव्युह को निर्माण गरे । अर्जुन पुत्र अभिमन्यु चक्रव्युहभित्र प्रवेश गरे र पाण्डव फौज उनलाई पच्छ्याउदै व्युह तोड्ने रणनीति बनाएका थिए । तर जयद्रथले सिन्धुका बहादुर राजा जयद्रथले आफ्नो भएभरको फौज लगाएर आक्रमण गरी पाण्डवहरुलाई रोकी दियो । चक्रब्युहको रचनालाई बलियो पारे । यसरी बन्द गरी दियो कि पाण्डवहरुलाई बल जफति भित्र जान असंभव पारी दियो । द्रोणको रणनीति अनुसार , अर्जुन र कृष्ण सुशार्मा र त्रिगर्त सेना संग लड्दै थिए । अभिमन्युलाई चक्रव्यूह भित्र प्रवेश गर्न आउथ्यो तर बाहिर निस्कन आउदैनथ्यो ।र चक्रव्यूह भित्र उनको हत्या गरे ।

त्यति बेला जयद्रथ संग संसारकै शक्तिशाली सेना थियो जसले पाण्डव फौजलाई रोकेर राख्यो । त्यो परिस्थितिमा द्रौपदी, युधिष्ठिर र भीमसेनले पाएको मौकामा जयद्रथलाई जिउदै छाडेको भनेर पश्चताप गरे । अर्जुनले अभिमन्यु को हत्या को दोष जयद्रथलाई लगाए र अर्को दिनको सुर्यास्त सम्ममा जयद्रथको हत्या गर्ने , गर्न नसकेमा आफै चिता मा जल्ने प्रतिज्ञा लिएका थिए । र महाभारत को लडाई को १४ औ दिन सुरु भयो । 

अर्जुनको बदला[सम्पादन गर्ने]

द्रोणाचार्यले जयद्रथलाई अर्जुनबाट रक्षा गर्न ३ व्युहको रचना गरेका थिए । 

जयद्रथको शीर उनको पिता बृधक्षेत्रको काखमा खस्यो

भीम , सात्यिकी र अर्जुनले कौरवसेनालाई धुजा धुजा बनाए । तर आर्जुंले सुर्यास्त सम्ममा आफ्नो लक्ष्य हासिल नगर्ने प्रस्ट भयो ।  चरम उत्कर्षको पलमा दुबै जनाले पश्चिम दिशा तिर हेर्ने गरेको थियो । किनभने, दिन बित्ने बेला भै रहेको थियो । सूर्य अस्ताउने बेला थियो । जयद्रथ कम खालको योद्धा थिएन । अर्जुनलाई आफ्नो बल दक्षता प्रयोग गर्न मुश्किल परेको थियो । आकाश मण्डलमा दुब्न लागेको सूर्य रातो भएको थियो । तर युद्ध सकिएको थिएन ।

" समय अलिकति मात्र बाँकि छ । जयद्रथ बाँचिएकै छ । अर्जुनको आक्रमण बिफल भएको छ । प्रतिज्ञा पूरा नभएर अर्जुनको बेइज्जति हुन लागि रहेको छ । " भनि दुर्योधन मन मनै खुशि भएका थिए । त्यस पछि अन्धकार भयो । दुबै पक्षमा कोलाहल हुन थाल्यो । घाम अस्ताई सक्यो । जयद्रथ मारिएको छैन । अर्जुन पराजय भएको छ । " भनि पाण्डवहरु खिस्रिक्क भयो । कौरब सेनामा हर्षको लहर चल्यो । जयद्रथले पश्चिमतिरको आकाश मणडल हे-यो । " अब म बाँचे " भनेर मन मनै बिचार गरे । किन भने त्यस बेला उस्ले सूर्यलाई देखेन । अर्जुनबाट हुने भएको प्रतिज्ञाको समय अवधि सकियो भन्ने उस्को बिचार थियो ।

त्यस बेला जे जस्तो भए पनि कृष्णले अर्जुनलाई भन्यो – " सिन्धुराजाले आकाश मण्डल हेरी रहेको छ । यो अन्धकार मैले गराएको हो । अहिले सम्म घाम अस्ताएको छैन । आफ्नो प्रण अनुसारको काम गर । मौका यहि छ । जयद्रथ सुरक्षा देखि अलग्ग रहेको छ । " गान्धिवबाट बाण छुट्यो । उडेर गएको बाणले जयद्रथको टाउकोलाई पनि ऊडाएर लग्यो । कृष्णले कराएर भन्यो – " अर्जुन, जयद्रथको टाउकोलाई जमिनमा खस्नु भन्दा पहिले नै अर्को बाण हानेर त्यस्लाई उस्को बाउ बृधक्षेत्रको काखमा पु-याई देउ । छिटै बाण हानि हाल । " अर्जुनले तुरुन्तै अर्को बाण हान्यो । त्यस बाणले जयद्रथको टाउकोलाई उडाएर चराले लगे जस्तो लग्यो । त्यो एउटा अपूर्बको घटना थियो ।

बृधक्षेत्र आँखा चिम्लेर आफ्नो आश्रमको खुला ठाउँमा ध्यानमा मग्न भएर बसेका थिए । त्यसै बेला सुन्दर कपाल र सुनको मुन्द्रि लगाएको उनको छोरा जयद्रथको टाउको उन कै काखमा सस्यो । बिस्तारै खसेकोले बृधक्षेत्रले चालै पाएन ।ध्यान सकेर बृधक्षेत्र उठ्यो । त्यो टाउको गुडेर भुईँमा खस्यो । टाउको भुईँमा पर्ना साथ बृधक्षेत्रको टाउको पनि सयौँ टुक्रा भएर फुट्यो । बाबु र छोरा दुबै जना एक साथ बहादुरहरुको लोकमा पुगे ।[१]कृष्णले अर्जुनलाई बचाउन सुदर्शन चक्रले सुर्यलाई छेकेर सुर्य ग्रहणको भ्रम सिर्जना गरेको समेत भनिन्छ ।

अर्जुन द्वारा जयद्रथको शीर छेदन, मुगल कलाकार बस्वान र मिस्किन को चित्र

उनका पिता बृधक्षेत्रलाई जसले उनको छोराको शीर जमिनमा झार्छ ,उसको शीर १०० टुक्राहुन्छ भने बरदान मिलेको थियो । जब जयद्रथको शीर उनको काखमा पर्यो तब उनी उड्दा जयद्रथको शीर भुइँमा झर्यो र बाबु र छोरा दुबै जना एक साथ बहादुरहरुको लोकमा पुगे ।

सन्दर्भ[सम्पादन गर्ने]

  1. [ ९० अब एकै चोटि ९० जयद्रथको बध]