हरिपरिवर्तिनी एकादशी

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search
हरिपरिवर्तिनी एकादशी
मितिभाद्र महिनाको शुक्ल पक्ष

भाद्रपद महिनाको शुक्ल पक्षमा पर्ने एकादशी तिथिलाई परिवर्तिनी एकादशी अथवा हरिपरिवर्तिनी एकादशी भनिन्छ । यस तिथिलाई वामन एकादशीजयन्ती एकादशीका नामले पनि चिनिन्छ । यस दिनलाई नेपालभारत लगायत विभिन्न मुलुकहरूमा बसोवास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले व्रत धारण गरेर एक पर्वको रुपमा मनाउने गर्छन् ।

व्रत कथा[सम्पादन गर्ने]

युधिष्ठिर भन्दछन् हे भगवान! भाद्रपद शुक्ल एकादशीको नाम के हो ? यसको विधि तथा यसको माहात्म्य कृपा गरेर भन्नुहोस् । भगवान श्रीकृष्ण भन्दछन् - यस पुण्य, स्वर्ग र मोक्ष दिने तथा सबै पापहरूको नाश गर्शे, उत्तम वामन एकादशीको माहात्म्य म तिमीलाई भन्छु तिमी ध्यानपूर्वक सुन ।[१]

यो एकादशीलाई जयन्ती एकादशी पनि भनिन्छ । यसको व्रत गर्नाले वाजपेयी यज्ञको फल मिल्दछ । पापिहरूका पाप नाश गर्नको लागि यो भन्दा बढी कुनै उपाय छैन । जो मनुष्य यस एकादशीका दिन मेरो (वामन रूप को) पूजा गर्दछ, उसलाई तीनै लोक पूज्य हुन्छन् । अत: मोक्षको इच्छा गर्ने मनुष्य यस व्रतलाई अवश्य गरुन् ।

जो कमलनयन भगवानको कमलले पूजन गर्दछन्, उनिहरू अवश्य भगवानका समीप जान्छन् । जसले भाद्रपद शुक्ल एकादशीमा व्रत र पूजन गर्यो, उसले ब्रह्मा, विष्णु सहित तीनै लोकहरूको पूजन गर्यो । अत: हरिवासर अर्थात एकादशीको व्रत अवश्य गर्नुपर्छ । यस दिनमा सतिरहेका भगवान हरिले कोल्टो फेर्छन्, त्यसैले यसलाई परिवर्तिनी एकादशी पनि भन्दछन् ।[१]

भगवानका वचन सुनेर युधिष्ठिरले भने- भगवान! मलाई अतिसंदेह भइरहेको छ तपाईं कसरी सुत्नुहुन्छ र कोल्टो फेर्नुहुन्छ तथा कसरी राजा बलिलाई बाँधेर वामन रूप राखेर के-के लिलाहरू गर्नुभो? चतुर्मासका व्रतको के ‍विधि हो तथा तपाईंले शयन गर्दा मनुष्यको के कर्तव्य हो । तपाईं मलाई विस्तारले बताउनुहोस् ।

श्रीकृष्णले भने- हे राजन! अब तपाईं सबै पापहरूलाई नष्ट करने कथाको श्रवण गर्नुहोस् । त्रेता युगमा बलि नामक एक दैत्य राजा थिए । उनी मेरा परम भक्त थिए । विविध प्रकारका वेद सूक्तहरूले मेरो पूजा गर्ने गर्दथे र नित्य ब्राह्मणहरूको पूजन तथा यज्ञका आयोजन गर्दथे, तर इन्द्रसँग द्वेषका कारण उनले इन्द्रलोक तथा सबै देवताहरूलाई जिते । इन्द्रले आफ्नो राज्य पुनः प्राप्त गर्न मेरो तपस्या गरे । इन्द्रको तपस्याबाट खुसी भएर मैले वामन अवतार धारण गरेर बलिराजासँग तिन पाउ भूमी दान मागें । बलिराजाले मेरो सूक्ष्मरुप देखेर तिनपाउ भूमिदान दिने संकल्प गरे । मैले आफ्नो विराटरुप धारण गरेर एक पाउले पृथ्वी र अर्को पाउले स्वर्गलोक ढाकें । यसरी इन्द्रको राज्य फिर्ता गराएर बलिराजाको द्वारपाल रहने वाचा गरें ।[१]

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]

बाह्य लिङ्कहरू[सम्पादन गर्ने]