प्रदेश नं. १

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search
प्रदेश नं. १
—  नेपालका प्रदेशहरू  —
Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg
Kanchenjunga Shines as it gets first sunrays (By Saroj Pandey).jpg
Gokyo Lakes 01.jpg
Stupa at Namche Bazaar.jpg
Repuk Makalu Barun Valley Nepal.jpg
Tea Estate near Ilam Bazar, Ilam. (By Saroj Pandey).jpg
Halesi Mahadev Temple.jpg
Tengboche monastery II.JPG


नेपालमा प्रदेश नं. १ को स्थान
[[File:
|250px|none|alt=|Province No. 1]]Province No. 1
राष्ट्र  नेपाल
नेपालका प्रदेशहरू प्रदेश नं. १
स्थापना २०७२ असोज ३
राजधानी बिराटनगर[१]
प्रमुख सहरहरू बिराटनगर, इटहरी, धरान, धनकुटाबिर्तामोड
जिल्लाहरू १४
सरकार
 - अङ्ग प्रदेश नं.१ को सरकार
 - राज्यपाल गोविन्द सुब्बा लिम्बु
 - मुख्यमन्त्री शेरधन राई (नेकपा एमाले)
 - सभामुख प्रदीपकुमार भण्डारी
 - निर्वाचन क्षेत्रहरू
 - प्रदेश सभा
क्षेत्रफल
 - जम्मा २५,९०५ किमी (१०,००२ वर्ग मी)
जनसङ्ख्या (२०११)
 - जम्मा ४,५३४,९४३
 जनघनत्व १७५.१/किमी (४५३.४/वर्ग मी)
समय क्षेत्र नेपालको प्रमाणिक समय (युटिसी+५:४५)
जियोकोड NP-ON
प्रमुख भाषा(हरू)

प्रदेश नं. १ नेपालको संविधान २०७२ लागू भएपछि विसं २०७२ असोज ३ गते राज्य विभाजन गरी बनेका ७ प्रदेशहरू मध्ये एक हो । देशलाई सङ्घीय ढाँचामा लगेर पुनर्संरचना गर्ने उदेश्यका साथ स्थापना गरिएको यो प्रदेश नेपालको सबैभन्दा पूर्वी भागमा रहेको प्रदेश हो ।

निर्वाचन क्षेत्र सीमाङ्कन आयोगको रिपोर्ट अनुसार फर्स्ट पास्ट द पोस्ट मतदान प्रणाली तहत यस प्रदेशमा २८ वटा प्रतिनिधि सभा निर्वाचन क्षेत्र र ५६ वटा प्रदेश सभा निर्वाचन क्षेत्र रहेको छ।[२] १७ जनवरी २०१८ मा भएको मन्त्रिमण्डलको बैठकमा बिराटनगरलाई प्रदेशको अस्थायी राजधानी घोषित गरिएको छ। [३][४][५]

वि.सं. २०६८ को जनगणना अनुसार यस प्रदेशमा लगभग ४५ लाख मानिसहरू १७५.६ प्रतिवर्ग किमी जनसङ्ख्या घनत्वको दरले बसोवास गर्छन । [६]

इतिहास[सम्पादन गर्ने]

किराँतीहरू पूर्वोत्तर हिमालका मूल निवासी हुन । बाबुराम आचार्यले भने अनुसार उनीहरू ७०० ईशा पूर्वमा नेपाल आएर बसोबास गर्न थाले र यस क्षेत्रमा आधिपत्य कायम गरे । उनीहरू धनुर्विद्यामा निपुण थिए र उनीहरू नै आजका किराँती, लिम्बु, याखा, सुनुवार, राई, कुलुङ, थुलुङ र येल्लुङहरूका पूर्वज थिए।

किराँत राजा यलम्बरले अहिर वंशको अन्तिम राजा भुवन सिंहलाई युद्धमा हराए पछि काठमाडौंमा उपत्यकामा किराँत अधिराज्यको स्थापना गरे। उनको अधिराज्य पूर्वमा टिष्टा नदी र पश्चिममा त्रिशुली नदी सम्म फैलिएको थियो।[७]

पछि किराँत अधिराज्य कयौं ससाना राज्यहरूमा टुक्रा टुक्रा भएर पूर्व नेपालमा राज्य गरे। लिम्बुवान ससाना राज्यहरूमा एक थिए।

१७७१ ई० देखि १७८९ ई० बीच गोर्खाको राजाले ति ससाना किराँती राज्यहरूलाई नेपालमा एकीकरण गरे।[८]

२० सितम्बर १०१५ मा नयाँ संविधान जारी हुनु अगाडि यस क्षेत्रका भूभागहरू पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत आउने गर्थ्यो, जुन नेपाल अधिराज्य को पाँच विकास क्षेत्रहरू मध्य एक थियो। पूर्वाञचलमा जम्मा १६ वटा जिल्लहरू थिए, १४ वटा जिल्लाहरू हालको प्रदेश नं. १ को र दुईवटा जिल्लाहरू सिराहा जिल्लासप्तरी जिल्ला हालको प्रदेश नं. २ को। पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र ३ अञ्चलहरूमा विभाजित थिए र ति तीन अञ्चल १६ जिल्लाहरूमा विभाजित थिए। सगरमाथा अञ्चलकोशी अञ्चलमा ६–६ वटा जिल्लाहरू थिए र मेची अञ्चलमा ४ वटा जिललाहरू थिए। पूर्वाञ्चलको जम्मा क्षेत्रफल २८,४५६ किमी२ थियो।

भूगोल[सम्पादन गर्ने]

मौसम[सम्पादन गर्ने]

हिमाल[सम्पादन गर्ने]

नदी[सम्पादन गर्ने]

  • मेची नदि

संरक्षित क्षेत्र[सम्पादन गर्ने]

जनसङ्ख्या[सम्पादन गर्ने]

पर्यटन[सम्पादन गर्ने]

यातायात[सम्पादन गर्ने]

राजनीति[सम्पादन गर्ने]

प्रशासनिक विभाजन[सम्पादन गर्ने]

प्रशासनिक संरचना अनुसार प्रदेश नं. १ '१४ जिल्लाहरू"मा विभाजित छ भने ति १४ वटै जिल्लाहरू १३७ स्थानिय तहमा विभाजित छन्। १३७ मध्ये १ महानगरपालिका, २ उपमहानगरपालिका, ४६ नगरपालिका र ८८ गाउँपालिकाहरू छन्।

जिल्लाहरू[सम्पादन गर्ने]

सङ्घीय संरचना बमोजिम प्रदेश नं. १ मा १४ वटा जिल्लाहरू रहेको छ ।

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]

  1. "Winners root for Biratnagar as provincial capital", thehimalayantimes.com, १८ जनवरी २०१८, अन्तिम पहुँच १८ जनवरी २०१८ 
  2. "EDITORIAL: Important step", The Himalayan Times, १ सेप्टेम्बर २०१७, अन्तिम पहुँच ५ सेप्टेम्बर २०१७ 
  3. "Biratnagar celebrates its status of provincial capital", thehimalayantimes.com, १९ जनवरी २०१८, अन्तिम पहुँच १९ जनवरी २०१८ 
  4. "Locals intensify protest in Dhankuta after Biratnagar named as provincial HQ", kathmandupost.ekantipur.com, १९ जनवरी २०१८, अन्तिम पहुँच १९ जनवरी २०१८ 
  5. "Nepal government announces Provincial Capitals and Chiefs", ddinews.gov.in, १७ जनवरी २०१८, अन्तिम पहुँच १९ जनवरी २०१८ 
  6. "Province 1: Call for opportunities in land of great promise", Kantipur Publications Pvt. Ltd., १२ अगस्ट २०१५, अन्तिम पहुँच ५ सेप्टेम्बर २०१७ 
  7. "Far east kingdom (South Asia)", historyfiles.co.uk, अन्तिम पहुँच ४ सेप्टेम्बर २०१७ 
  8. "limbuwan gorkha war", अन्तिम पहुँच ५ सेप्टेम्बर २०१७, "...  The Limbuwan Gorkha War was a series of battles fought between the King of Gorkhas and the rulers of various principalities of Limbuwan from 1771 to 1774. The war came to an end in 1774 with the Limbuwan Gorkha treaty which recognised Limbu peoples'right to Kipat land in Limbuwan and full autonomy. Thus the Limbuwan Gorkha War came to an end in 1774 with all the principalities of Limbuwan joining the Gorkha kingdom  ...'" 

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]