रुपन्देही जिल्ला

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
रूपन्देही
—  जिल्ला  —
भगवान गौतम बुद्धको जन्म थलो लुम्बिनी
नेपालको नक्शामा रूपन्देही जिल्ला (रातो)
निर्देशाङ्क (रूपन्देही): 27°37′35″N 83°22′44″E / 27.62639°N 83.37889°E / 27.62639; 83.37889निर्देशांक: 27°37′35″N 83°22′44″E / 27.62639°N 83.37889°E / 27.62639; 83.37889[१]
देश  नेपाल
विकास क्षेत्र पश्चिमाञ्चल
अञ्चल लुम्बिनी अञ्चल
जिल्ला रूपन्देही जिल्ला
सदरमुकाम भैरहवा
क्षेत्रफल[२]
 - जम्मा १,३६० किमी (५२५.१ वर्ग मी)
अधिकतम उचाईं १,२१९ मी (३,९९९ फिट)
न्युनतम उचाईं १५२ मी (४९९ फिट)
जनसङ्ख्या (वि. सं. २०६८)नेपालको राष्ट्रिय जनगणना[२][३]
 - जम्मा ८८०,१९६
 - जनघनत्व ६४७/किमी (१,६७५.७/वर्ग मी)
जातीयता
 - मुख्य जातीयता ब्राह्मण, क्षेत्री, मगर, गुरुङ, नेवार
भाषा
 - मुख्य भाषाहरू नेपाली, अवधी, भोजपुरी, नेवारी, थारु, मगर
समय क्षेत्र नेपालको प्रमाणिक समय (युटिसी+५:४५)
टेलिफोन कोड +९७७-७१
गाविस संख्या ५०
नगरपालिकाहरू
उपमहानगरपालिका बुटवल
वेबसाइट ddcrupandehi.gov.np

रूपन्देही जिल्ला नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत लुम्बिनी अञ्चलका ६ जिल्लाहरू मध्ये तराईमा पर्ने एक जिल्ला हो। यस जिल्लाको पूर्वमा नवलपरासी जिल्ला, पश्चिममा कपिलवस्तु जिल्ला, उत्तरमा पाल्पा जिल्ला र दक्षिणमा भारतको उत्तर प्रदेश पर्दछ। गौतम बुद्धको पवित्र जन्मस्थलको रूपमा विश्वमा नै परिचित यो जिल्ला ऐतिहासिक भौगोलिक एंव पर्यटकीय दृष्टिले ज्यादै महत्वपूर्ण मानिन्छ।[१]

जनसंख्या[सम्पादन गर्ने]

राष्ट्रिय जनगणना २०६८ अनुसार रूपन्देही जिल्लाको कूल जनसंख्या ८,८०,१९६ जना मध्ये पुरुष ४,३२,१९३ जना र महिला ४,४८,००३ रहेका छन ।[२][३]

भौगोलिक अवस्था[सम्पादन गर्ने]

  • क्षेत्रफल : १,३६०.७० वर्ग किलोमिटर [४]
  • अवस्थिति: ८३.०१२.१६ देखि ८३०.३८-७ पूर्व( देसान्तर) २७०-२०-००देखि २७०-४७-२४ उत्तर (अक्षांश)
  • सिमाना: पूर्व नवलपरासी जिल्ला, पश्चिम कपिलवस्तु जिल्ला, उत्तर पाल्पा र दक्षिण भारतको उत्तर प्रदेश राज्य
  • उचाई : १५२ मिटर देखि १२१९ मिटर सम्म (समून्द्री सतहदेखि)[४]
  • तापक्रम: न्यूनतम ८-७५ डिग्री सेल्सियस, अधिकतम ४२-४ डिग्री सेल्सियस
  • औषत वर्षा : १३९१ मी मी
  • हावापानी: उष्ण प्रदेशीय
  • मुख्य नदीहरू : तिनाउ, रोहीणी, दानव, कोठी, महाव, कञ्चन, बधेला,
  • प्रमुख तालहरू: गैडहवा, बिष्णपुरा, नन्दभाउजु, चिल्हिया

समुद्र सतहबाट १५२ मिटर देखि १२१९ मिटर सम्मको उचाईमा यो जिल्ला अवस्थित छ। यस जिल्लाको कुल क्षेत्रक्रल १३६७.७० वर्ग किलोमिटर रहेको छ। यस जिल्लामा ६० गाउँ विकास समिति, ५ नगरपालिका, १ उपमहानगरपालिका १७ इलाका र ५ संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू छन्।[४]

जिल्लाको नामाकरण[सम्पादन गर्ने]

यस जिल्लाको नामाकरणको सम्वन्ध भगवान गौतम बुद्धसँग जोडिएको छ। गौतम बुद्धको आमा माया देवी यसै जिल्ला देवदहको भवानीपूरमा जन्मिएकी थिइन। उनी अत्यन्त सुन्दरी भएकोले उनलाई रूपिदेवी भनिन्थ्यो र त्यही शब्द रूपिदेवीवाट रूपिन्देही र रूपन्देही भएको हो भन्ने भनाई छ।[१]

जनजिवन[सम्पादन गर्ने]

यहाँका प्रमुख जनजातिमा ब्राहमण,क्षेत्री, थारु, मसुलमान, यादव, लोध, गुरुङ्ग, पासी, तेली, मल्लाह, धोवी आदि हुन। राष्ट्रिय भाषा नेपाली भएपनि यस जिल्लामा ६१%ले अवधी, २४%ले नेपाली, ९% लेथारु र ६%ले विभिन्न भाषाहरू बोल्ने गरेके पाइन्छ।[१]

यस जिल्लाको मुख्य पेशा कृषि नै हो र कुल क्षेत्रक्रल मध्ये ८५९२२२ हेक्टर जमीन खेतीपातीको लागि उपयुक्त रहेको छ। यस जिल्लामा सतह सिंचाई, भूमिगतसिंचाई र लिफ्ट सिंचाईको माध्यमबाट ४८% खेती योग्य जमीनका सिंचाई सुविधा उपलब्ध छ। सिंचाईको मूख्य श्रोत नदि नाला भएपनि वर्षा याममा अध्यधिक पानीका बहावले गर्दा भू-क्षय, बाढी पहिरोर नदि कटान जस्ता गम्भीर समस्याहरू उत्पन्न हुने गर्दछन्। समतल भू-भाग, यातायातको सुविधा (सिर्द्धार्थ र महेन्द्र राजमार्गको मुख्य योगदान), कच्चा पर्द्धार्थ उपलब्धता, मेशिनरी औजारहरूको पैठारीमा सुगमता र उपलब्ध बजारको कारणले गर्दा यस जिल्लामा ठूला, मझौला र स(साना विविध उद्योगहरू स्थापना भएका छन्। बुटवल र सिर्द्धार्थनगर यस जिल्लाका महत्वपूर्ण औधौगिक एंव व्यापारी क्षेत्र हुन्।[१][४]

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]

बाहिरी कडीहरू[सम्पादन गर्ने]

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]